Berend Verdam

Omdat de dierruimingen van de laatste jaren steeds erg onwerkelijk op mij overkomen, kon ik uit eindelijk niet veel anders dan het één en het ander op papier te zetten. Wat mij vooral dwars zit is de gelatenheid rond dit onderwerp. Het lijkt alsof niemand echt voor is, maar dat er geen andere oplossing mogelijk is. De schuldigen aan de uitbraak van de ziekte is soms wel te vinden, zoals bij BSE en de MKZ (de Engelsen hebben het gedaan). Maar bij een uitbraak van vogelpest en varkenspest kunnen we niemand de schuld geven. Dat laatste geldt eigenlijk ook voor de MKZ-crisis. Ik wil nu ook niet ingaan op de oorzaken, maar meer op de maatregelen die getroffen zijn na een uitbraak en op mogelijke alternatieven. Daarna ga ik vanuit verschillende invalshoeken deze werkwijzen belichten.

Maatregelen en Alternatieven (combinaties zijn niet alleen mogelijk maar vaak ook nodig):

Voor de volledigheid geef ik alle mij denkbare opties. Niet alle opties beschouw ik op dit moment als reëel. Toch is hier ruimte om een tegenstrijdigheid op te merken. Het waarom van het laten uitwoeden van een ziekte wel toelaatbaar is bij zeehonden en niet bij landbouwhuisdieren is tenslotte subjectief.

Ruimen

  • Veiligheidsruimingen. Ruimen van alle dieren die besmet zouden kunnen zijn binnen een zogenaamde veiligheidszone. Voorbeeld: de huidige praktijk.
  • Stalruiming. Alleen de dieren die in direct contact met één van de zieke dieren is geweest en zelf drager kan zijn.
  • Enkeldiersruimingen. (dit is hier geen optie!) Alleen de zieke dieren ruimen.

Uitwoeden (dit is hier geen optie!).

Geen zieke dieren doden, oftewel: de ziekte zichzelf laten uitroeien. Voorbeeld: de virusziekte onder zeehonden die om de ± 10 jaar terugkeert en zo ± 60 á 70 % van de zeehonden populatie uit kan roeien. (Vermoedelijke oorzaak is een verzwakte zeehonden populatie door milieuvervuiling) Andere voorbeelden liggen dichter bij huis: AIDS en SARS.

Vervoersverbod

  • Vervoersverbod, waardoor de ziekte niet verder verspreid kan worden. Dit is een poging de ziekte te isoleren. Voorbeeld: de huidige praktijk. Een vervoersverbod kan in diverse lichtere en strengere varianten worden toegepast. Hoe strenger het vervoersverbod, hoe minder kans de ziekte krijgt zich te verspreiden.

Vaccinatie

  • Totale vaccinatie.
    Terug naar af en de hele veestapel preventief vaccineren. (net als vele onschuldiger ziektes bij mensen)
    Bezwaar: wordt door (een aantal?) importerende landen niet geaccepteerd, omdat niet bij testen niet achterhaald kan worden of de dieren echt ziek zijn (geweest) of gevaccineerd.
    Mogelijke oplossing: certificering van de vaccinatie
    Mogelijke oplossing: niet naar deze landen exporteren
  • Vaccinatiebuffer
    Alleen de dieren die binnen een veiligheidszone liggen vaccineren. Ook hiermee kan een ziektebron geïsoleerd worden. Er wordt een buffer gecreëerd, net als bij het ruimen van alle dieren die binnen een veiligheidszone liggen. De gevaccineerde dieren kunnen dan wel voor b.v. de binnenlandse markt gebruikt worden. Nadeel is dat je nooit honderd procent zeker weet of de ziekte zich verspreid heeft of niet. Hier is een risico-evaluatie op zijn plaats. Daarbij, er bestaat altijd een risico: hoe zijn anders de uitbraken van varkenspest, vogelpest en de MKZ-crisis ontstaan?
  • Marker
    Ontwikkelen van vaccins met ‘markers’ die wel te onderscheiden zijn van de ziekte zelf. Hierbij is er wel sprake van genknippen. Dit is nog geen algemeen geaccepteerde praktijk, met name bij de consument. Voorbeeld: er ligt een claim van een vaccin met een marker tegen varkenspest.

Weerstand

  • Weerstandverhoging van dieren tegen ziektes zou door een betere voeding, huisvesting en dergelijke verhoogd kunnen worden. Deze materie is omstreden en staat daardoor nog in de kinderschoenen. Voorbeeld: Hoewel het waarschijnlijk niet het primaire doel is van biologische landbouw, zou je dit als één van de methodes kunnen beschouwen om de weerstand van dieren te verhogen.
  • Hygiëne. In mijn omgeving wordt gesteld dat de omvang van de uitbraak van vogelpest te wijten is aan de te goede hygiëne. De dieren zijn niets gewend en zouden bij het eerste het beste ‘griepje’ al doodziek worden. Dit is natuurlijk niet waar. Vogelpest is geen kleintje. Als we onze geschiedenisboekjes openslaan dan weten we dat we de pest, die vaak halve steden uitroeide, juist door het verbeteren van de hygiëne in steden, een halt hebben kunnen toeroepen. De andere kant is ook waar: een immuunsysteem dat nooit op de proef gesteld wordt, werkt niet. Ik denk persoonlijk dat de hygiëne in onze stallen nog lang niet zover is. Hygiëne is ook: goed voer en zo weinig mogelijk vervoer. Aan beide zaken zal nog de nodige aandacht moeten worden besteed. Denk hierbij ook aan de veevoerschandalen van de laatste tijd.

Afwegingen:

  • Economische afweging
    Grote probleem bij een economische afweging is dat je goed cijfer materiaal nodig hebt. Die heb ik niet. Toch durf ik te beweren dat de alternatieven certificeren of een vaccinatiebuffer aanleggen, in combinatie met strenge vervoersbeperkingen, veruit de goedkoopste zijn. In hoeverre dit reëel (politiek haalbaar) is hangt alleen maar af van capabelheid, lef, inzicht van politici (zowel in binnen als buitenland). Bij dit soort maatregelen hoort een goede verkoper (een politicus die ergens voor staat en alleen durft te staan, omdat hij nu eenmaal ergens voor staat).
  • Christelijk
    Hierbij dringt zich als eerste de vraag op: wat is christelijk? Om niet in een moeras te raken gebruik ik hier mijn persoonlijke visie: medemenselijkheid. Als ik mijzelf de vraag stel: is het afmaken van zoveel (onschuldige) gezonde dieren menselijk, dan kan ik maar één antwoord geven: nee! Vandaar ook dit stuk. Ik hoop dat dit soort dingen omgebogen kunnen worden naar een reëler en menselijker handelen. Geloof me als ik zeg dat niemand het leuk vind al deze dieren zomaar af te maken. En geloof me als ik zeg dat ook de mensen die dit doen, graag een andere (menselijker) oplossing zoden zien. Ik hoop met dit stuk hieraan een bijdrage te geven.
  • Verstandig
    Het ruimen zoals dat nu gebeurt berust op verstandelijk gewogen argumenten. Deze argumentatie ziet echter een aantal argumenten en feiten over het hoofd.
    1. De veehouderij krijgt er een steeds slechtere naam door, niet allen de boeren, maar ook hun voormannen en beleidsmakers. Het aanvankelijke medeleven van het publiek begint om te slaan in “het zich afkeren van de moderne landbouw”.
    2. We zadelen onszelf op met kostbare onvoorspelbare dierruimingen. De economische en sociale gevolgen strekken verder dan de veehouders zelf. Het maakt de sector onbetrouwbaar en instabiel, waardoor investeringen achterwege blijven.
    3. De ontstane sociale en privé problemen kunnen zich over de volgende tien jaar uitstrekken (of langer)
    4. Nederland wordt zo een onbetrouwbare leverancier. De maatregelen waren juist bedoeld om een betrouwbare leverancier te blijven. Dit in de hoop onze sterke positie op de exportmarkt te handhaven. Dit kan wel eens anders uitpakken. Niet alleen kunnen andere landen zich van de Nederlandse productie afkeren, ook kunnen andere landen in het ontstane gat springen. Hierdoor neemt de concurrentie toe en nemen de winstmogelijkheden af. Misschien is het veel verstandiger de productie bij voorbaat uit handen te geven en ons te richten op een duurzame, betrouwbare en stabiele productie.
  • Ethisch
    Naast wat ik onder het kopje Christelijk heb gezegd wil ik u de volgende gedachtegang niet onthouden:
    Ik heb al opgemerkt dat het waarom van het laten uitwoeden van een ziekte wel toelaatbaar is bij zeehonden en niet bij landbouwhuisdieren subjectief is. Dit kan in het uiterste geval als willekeur (of discriminatie) worden aangemerkt. Aangevoerd kan worden dat deze termen willekeur en discriminatie normaal alleen gebruikt worden bij mensen. Ik kan hier ook stellen dat het mensen zijn die deze maatregelen treffen en dat onze eigen menselijkheid hier in het geding is.
  • Ziektekundig gezien is het natuurlijk een lachertje om goede werkzame vaccins niet te gebruiken. Ze zijn jaren lang met veel succes gebruikt, met voor zover ik weet, geen schadelijke gevolgen. Dat je hierdoor niet meer kunt onderscheiden of een dier echt ziek is geweest of drager is of gevaccineerd is, is vanuit ziektekundig oogpunt nauwelijks een probleem en kan door een goede administratie ondervangen worden. Het lijkt erop alsof er door met het “verbod op vaccineren” een probleem gemaakt is wat er niet is.