De mens kan zich een voorstelling maken van het lijden van anderen. Daarom mag hij de ander niet aandoen wat hij zelf als een mogelijkheid tot lijden zou kunnen ervaren. Aangezien we niet weten hoe een dier pijn ervaart, moeten we ervan uitgaan dat het dier dezelfde pijn voelt als wij zouden voelen in zo'n situatie. Dat is de ondergrens van mijn ethiek. In die zin drukt de natuur ons permanent op onze verantwoordelijkheid.
Toch ontkom je er niet aan deze ethiek te schenden, alleen al om te overleven. De indianen vroegen hun prooi om vergiffenis. De westerse mens heeft hiervoor de erfzonde bedacht.
De uitdrijving uit het paradijs was de introductie van de kennis van goed en kwaad, waardoor het leven zijn essentie kreeg. In een gedetermineerde wereld kun je niet vrij kiezen en dus ook geen mensenleven leiden. In feite was het verlies van de paradijselijke toestand een positieve gebeurtenis. God heeft zijn zoon Jezus Christus naar de aarde gestuurd om te kunnen ervaren wat het betekent om mens te zijn. Wat het betekent om een lichaam te hebben dat kan lijden.
Er bestaat een interpretatie van de kruisdood van Jezus, dat hij op het moment van sterven zich door God verraden voelde en de eenzaamheid van het lichamelijk lijden als absoluut ervoer (J. Hillman: Verraad en verlangen, 1984). Vandaar zijn uitroep: "mijn God, mijn God waarom heeft u mij verlaten?" In Jezus heeft God het lijden van de mens ervaren en heeft zich weer met de mens verzoend. Daarmee zijn alle zonden van de mensheid vergeven.
Hiermee heeft de lichamelijkheid een autonome positie in het westers christelijke denken verworven. In het lichamelijke zitten miljoenen jaren evolutie en is nog veel gecompliceerder proces dan de hele geestelijke ontwikkeling van de mens. Wat weten we er in feite van? En wat weten we van spirituele ontwikkeling? We weten te weinig en om geen mogelijkheden tot kennis kwijt te raken moeten we alleen al voorzichtig met de natuur omgaan.
Misschien is God wel het lichamelijke! In het lichamelijke ervaar je de echte grenzen. Door middel van je lichamelijke angsten ontdek je de intiemste waarheid. Onze verantwoordelijkheid ligt dus in het feit dat we ons kunnen inleven in het lijden van een ander mens en dat van het dier. Waarom we dat vermogen gekregen hebben weet ik niet, maar een feit is dat we het hebben.

Ik wil nu iets vertellen over mijn relatie met mijn hond Nouscha.
Van deze "relatie" heb ik geleerd dat haar logica een andere is dan die van mij. Zij kent alleen het logische connectief "en". Zij koppelt op een eenduidige manier de ene gebeurtenis aan de andere. Het moeten wel gebeurtenissen zijn die voor haar van belang zijn en de koppeling moet binnen een paar seconden plaatsvinden. Ik daarentegen meen dat er een wet oorzaak en gevolg bestaat, hetgeen een typisch menselijk product is. In feite is er in de natuur geen oorzaak en gevolg. Alles is zoals het is. Dat "weet" mijn hond beter dan ik en dat is vaak de oorzaak van misverstanden tussen ons. Zij houdt er een sobere consequente filosofie op na, dat je alles moet nemen zoals het komt. Een mens doet dat meestal niet en dat is de voornaamste oorzaak van zijn lijden. Daarom heeft hij religies bedacht die dit lijden aannemelijk moeten maken. De mens heeft de vrijheid wel of niet te lijden. Voor de mens kan het lijden een Passie worden. Een dier heeft die vrijheid niet. Kan niet voor het een of het ander kiezen.
Wij hebben gekozen voor een "omgang" met dieren die voor ons profijt heeft. Het dier heeft niet voor de omgang met de mens gekozen en heeft van die omgang geen enkel profijt. Wij zijn dus verantwoordelijk voor die omgang. We dienen die verantwoordelijkheid serieus te nemen door ons in het dier te verdiepen en erachter proberen te komen wat haar belangen zijn en die zo goed mogelijk te behartigen. Dat betekent dat wij ons in de positie van het dier moeten verplaatsen; het dier kan zich niet in onze positie verplaatsen. In die zin zal de relatie met het dier altijd asymmetrisch zijn. Wij moeten "geven" en het dier hoeft ons in principe niets terug te geven.
We zitten met het probleem dat de mens als soort zo succesvol is geworden, dat het tegen ons begint te werken. De ruimte op deze planeet is beperkt geworden en de natuur wordt steeds meer teruggedrongen. Het dier terugdringen in aparte gebieden lijkt een aardige optie, maar werkt van geen kant. Op dezelfde manier dacht de westerse mens de indianen en de aboriginals in reservaten op te sluiten waar ze zogenaamd hun eigen cultuur konden behouden. Wij kennen de voorwaarden te slecht die noodzakelijk zijn om iedere dieren-, of plantensoort volledig tot zijn recht te kunnen laten komen. We zijn niet in staat de evolutie in een korte tijd over te doen. De enige oplossing is dat de mens zelf terugtreedt en er zich van bewust wordt dat zijn succes zijn ondergang wordt. Een andere mogelijke gebeurtenis is dat natuur toch nog zo sterk is om terug te slaan. BSE, klimaatverandering, aids etc. zijn duidelijke voorbeelden dat de natuur niet helemaal passief ons geweld over zich heen laat komen. Maar of we daar nou op moeten wachten…?
Uiteindelijk zal blijken dat de grootste Passie aller tijden de bewustwording van de mens is: de mens die erachter komt dat hij voor zijn succes een verschrikkelijke prijs heeft betaald.

Ted van Loon

Bijdrage van Ted op Animal Freedom: "dieren onder voogdij"