Zwanendriften: een wrede middeleeuwse praktijk in Nederland

Hoe staat het er nu voor?

Zwanendriften sinds 2013

Het lek is gedicht. Het verbod van 2013 liet een uitweg open, zoals het artikel hieronder beschrijft. In 2015 kondigde staatssecretaris Dijksma een volledig verbod aan. Sinds de Wet natuurbescherming op 1 januari 2017 in werking trad, is zwanendriften helemaal verboden. Er zijn geen geldige ontheffingen meer. Sinds 2024 staan deze regels in de Omgevingswet.
Leewieken mag niet meer. Sinds 2018 mag niemand een knobbelzwaan meer leewieken, ook een dierenarts niet.
Er is vervolgd. In 2016 eiste het Functioneel Parket werkstraffen, boetes en een beroepsverbod tegen drie verdachten van illegaal zwanendriften, leewieken en tatoeëren.
Er komen nog meldingen. Volgens de minister kreeg de NVWA in vijf jaar 21 meldingen over het driften of vangen van zwanen, de politie 13 (antwoord op Kamervragen, oktober 2021). Er wordt alleen gecontroleerd na een melding.

Lees ook De Nederlandse ganzen van de regen in de drup en Mag de jager voor zijn plezier doden?

Bronnen: brief van staatssecretaris Dijksma aan de Tweede Kamer (1 mei 2015); Dierenbescherming, Zwanendriften vanaf 1 juli 2016 verboden; Bijzonder Strafrecht (13 april 2016); Aanhangsel Handelingen TK 2021-2022, nr. 216. Bijgewerkt op 25 oktober 2026.

Het artikel uit 2013

De stichting Rechten voor al wat leeft heeft een contactblad 'Relatie mens en dier' dat 1 keer per kwartaal uitkomt. Op de site van Animal Freedom werd dit contactblad ook een aantal jaren gepubliceerd. Uit het contactblad een opmerkelijk artikel.

Zwanendriften

Een wrede middeleeuwse praktijk, die eigenlijk nagenoeg alleen nog in Nederland voorkomt. Wat houdt het in? Het is een vorm van 'pluimveehouderij', maar dan wel totaal anders dan de gebruikelijke pluimveehouderij.

Tot voor kort (tot 1 april van dit jaar) was het toegestaan zwanen te houden voor productie van veren, dons en vlees. Hiertoe werden ontheffingen verleend om zwanen te driften; dat houdt in dat men koppels zwanen uit de vrije natuur mag vangen en leewieken, waarbij - zonder verdoving! - een stuk vleugelbot, het middenhandsbeentje, wordt afgeknipt, waardoor de dieren nooit meer kunnen opvliegen, en merken d.m.v. een tatoeage op de snavel of met een ring om de poot, om ze vervolgens weer uit te zetten en ze later te kunnen 'oogsten'. De zwanen worden daarna aan hun lot overgelaten en moeten maar voor zichzelf zorgen. Maar doordat ze niet weg kunnen vliegen om verderop voedsel te zoeken, vermageren de dieren vaak sterk en sterven zelfs soms de hongerdood. Maar dat weegt niet op tegen het voordeel voor de zwanendrifter, die 'zijn' dieren altijd weer in hetzelfde gebied kan terugvinden, ook omdat ze nog herkenbaar zijn door het 'merk'. Bovendien hoeft hij 'zijn' pluimvee niet te voeren, wat natuurlijk zeer economisch is. De jonge kuikens die het koppel vóór de 'oogst' voortbrengt worden op hun beurt ook weer gevangen, geleewiekt, gemerkt en weer uitgezet.

Een nietszeggend verbod

Men zou denken dat het met deze barbaarse dierenkwellerij, dat werkelijk nog uit de Middeleeuwen stamt, met het verbod m.i.v. 1 april 2013 wel afgelopen zou zijn. Niets is echter minder waar. Het verbod, waarmee de ex-landbouwsecretaris Henk Bleker (CDA) ons heeft opgescheept, verbergt een enorme adder onder het gras. Zwanen mogen weliswaar niet meer uit het wild gevangen worden voor de productie van veren, dons en vlees, maar zwanen die vóór 1 april al tam gemaakt zijn mogen nog wel gehouden en verhandeld worden als siervogel. Ook hun nakomelingen. Dus... gaat dit afschuwelijke bedrijf gewoon door. En ze worden echt niet alleen als siervogel gehouden en verkocht, maar ook naar het buitenland verhandeld voor het dons, de veren en de slacht.

Uitstervend beroep?

Het lijkt een uitstervend beroep te zijn; er zijn immers maar twee zwanendrifters bekend, één in Lopik en één in het Groene Hart (Gouda e.o.), waarvan samen zo'n 600 koppels zwanen rondzwemmen. Dat zijn dus altijd nog zo'n 1200 zwanen én hun jongen! Maar onlangs werd op Schiphol een partij houten kisten in beslag genomen, waarin 46 zwanen levend waren 'verpakt'. Twee ervan waren reeds gestikt. Ze schenen niet afkomstig te zijn van de twee bekende zwanendrifters, dus het vermoeden is dat er meer personen als zwanendrifter actief zijn.