Cri de coeur van een dierenarts tegen ritueel slachten

Hoe staat het er nu voor?

Dierenarts Reinder Hoenderken schreef deze brief in februari 2011, tijdens het debat over het verbod op onverdoofd slachten. Hoe liep dat af?

Onverdoofd slachten in 2026

  • Het wetsvoorstel. In juni 2011 nam de Tweede Kamer het wetsvoorstel van de Partij voor de Dieren aan om onverdoofd slachten te verbieden. In juni 2012 verwierp de Eerste Kamer het voorstel.
  • Een convenant in plaats van een verbod. Daarna sloot de regering een convenant met joodse en islamitische organisaties. Een dier dat zonder verdoving wordt geslacht, moet binnen 40 seconden bewusteloos zijn. Anders moet het alsnog worden bedwelmd. Onverdoofd slachten mag in Nederland dus nog steeds.
  • België ging wel verder. Vlaanderen en Wallonië verboden onverdoofd slachten in 2019. Het Europese Hof van Justitie (2020) en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (2024) oordeelden dat zo'n verbod mag.
  • Een correctie. In de brief staat dat onverdoofd slachten onder meer in Spanje en de Verenigde Staten verboden is. Dat klopt niet: daar geldt een uitzondering voor rituele slacht. In onder meer Zweden, Noorwegen, Zwitserland, Denemarken en België is het wel verboden.

Lees ook Bernd Timmerman: Debat over rituele slacht stinkt en over het castreren van biggen.

Bronnen: Eerste Kamer (2012); Rijksoverheid, convenant onbedwelmd slachten; Europees Hof van Justitie (2020); EHRM (2024). Bijgewerkt op dierendag 2026.

De brief uit 2011

Cri de cœur !!!

Geachte lezers,
Naar aanleiding van berichten in de media over het kamerdebat over "ritueel slachten" wil ik als deskundige over het doden van dieren en vroeger als ambtenaar belast met het beleid over ritueel slachten u het volgende mededelen.
Het doden zonder een effectieve bedwelming van slachtdieren gaat gepaard met veel stress voor en tijdens het toebrengen van de halssnede en gaat gepaard met pijn tijdens en na het toebrengen van de halssnede. Het intreden van de bewusteloosheid is absoluut niet direct, maar duurt ongeveer een halve minuut en gaat gepaard met pijn / stress. Hierover zijn tientallen publicaties bekend en het lijkt zinloos te discussiëren over de vraag of het 5 seconden langer of korter duurt.
Het toedienen van een (reversibele) electrische bedwelming (een heel korte stroomstoot door de kop van het dier) ondervangt veel dierenleed en daarna kan het dier dan alsnog ritueel gedood worden. Het leegbloeden van het karkas is even snel en volledig als zonder bedwelming, en zo werden vroeger alle schapen in Nederland geslacht. Dit werd ook geaccepteerd in de tachtiger jaren door het merendeel van de afnemers van ritueel geslacht vlees!
In de Telegraaf van gisteren (19-2-2011) bleek dat meer dan 90% van de ondervraagden vonden dat "vrijheid van godsdienst eindigt waar dierenleed begint".

In ditzelfde blad stond een zeer lezenswaardige column van professor dr Smalhout (voormalig hoogleraar anesthesiologie) over dit onderwerp met als opmerkelijke mededeling dat "de rituele besnijdenis van Joodse jongetjes tegenwoordig overal plaats vindt onder plaatselijke verdoving". Hij sluit de column af met de volgende conclusie. "Het wordt nu hoog tijd om na te denken of het humaan slachten van dieren nu echt een daad is die door de Eeuwige ons en in het bijzonder de Joodse gemeenschap kwalijk zal worden genomen".
Hieraan zou ik willen toevoegen dat in vele (beschaafde) Europese landen (o.a. Zwitserland, Zweden, Spanje, Oostenrijk en Luxemburg) en de Verenigde Staten onverdoofd slachten verboden is! Van Zwitserland weet ik dat zelfs de import van ritueel geslacht vlees al meer dan 10 jaar ook verboden is. Ook in Zwitserland wonen orthodoxe Joden en Islamieten. In het verleden heeft de BV Nederland heel veel geld verdiend met het exporteren van ritueel geslacht vlees onder toestemming van het Ministerie van Landbouw. Het treurige feit deed zich voor dat soms kleine delen van het karkas als zodanig werden verkocht en het "dure" vlees als gewoon vlees werd geëxporteerd. Ditzelfde gold voor het zogenaamde niet koshere vlees.

Het onverdoofd slachten van dieren (evenals bijvoorbeeld het [onverdoofd] castreren van biggen) is walgelijk en ethisch niet (meer) te verdedigen in deze tijd.
Waarom moet het steeds zo lang duren tot dit besef ook bij al onze volksvertegenwoordigers doorkomt. Mijn advies als dierenarts en dierenbeschermer is: onverdoofd slachten (en castreren) wordt verboden in Nederland! Na het (reversibel) elektrisch bedwelmen is het een ieder vrij alle verdere rituele handelingen (Joods of Islamitisch) uit te voeren.

P.S. Vanzelfsprekend was ik verheugd over de opmerking van premier Rutte in de regeringsverklaring dat ook hij 'het bedwelmen van varkens met CO2-gas en van kippen met een waterelectrocutiebad gruwelijk en vreselijk vindt'. (Boerderij 2-11-2010).
Oosterbeek, 21-2-2011, dr Reinder Hoenderken, dierenarts.

Lees op het weblog meer over ritueel slachten.

Lees ook: Open brief aan Harm-Evert Waalkens over halal slachten.