Melk net zo slecht voor het klimaat als vliegen of kolen

Door Marien Abrahamse, april 2019

Hoe staat het er nu voor?

Melk en klimaat sinds 2019

Marien Abrahamse schreef dit artikel in april 2019. Sindsdien is de vergelijking nog schever geworden.

  • Minder kolencentrales. Een deel van de kolencentrales ging dicht. In 2025 stootten de overgebleven centrales samen 8 megaton CO2 uit. De melkveehouderij stoot nog steeds veel meer uit.
  • Meer melk. In 2025 werd er in Nederland 14,6 miljard kilo melk geproduceerd. Dat is meer dan in 2018 (13,9 miljard kilo).
  • De sector rekent anders. Volgens de Sectorrapportage Duurzame Zuivelketen was de uitstoot in 2023 891 gram CO2-equivalent per kilo melk. Ook met dat lagere getal komt de melk zelf al op zo'n 13 megaton. Daar komt bijna 7 megaton uit de ontwaterde veenweiden bij. Samen is dat rond de 20 megaton: meer dan twee keer zoveel als alle kolencentrales.
  • Correctie: de productie is niet verdubbeld. De melkproductie steeg sinds 1990 met ruim een kwart: van zo'n 11 naar 14 miljard kilo. Dat gebeurde met een vijfde minder koeien. Wat sterk steeg, is de melkgift per koe.
  • Correctie: methaan blijft geen 28 jaar. Methaan blijft ongeveer 12 jaar in de lucht. Het getal 28 is iets anders: over honderd jaar gerekend warmt methaan 28 keer zo sterk op als CO2. Lachgas blijft zelfs ruim honderd jaar in de lucht.

Lees ook Op weg naar een samenleving die duurzaam is, Aantal koeien en boeren in Nederland door de jaren heen en Er wordt te veel vee gehouden in Nederland.

Bronnen: ZuivelNL, Zuivel in Cijfers 2025; WUR, Sectorrapportage Duurzame Zuivelketen 2023; CBS, Stijging uitstoot broeikasgassen in 2025; CBS en WUR, uitstoot veenweiden. Bijgewerkt op 6 november 2026.

Het artikel uit 2019

Koeien in de wei

De melkveehouderij is net zo schadelijk voor het klimaat als alle kolencentrales in Nederland

De milieuorganisatie Natuur en Milieu heeft laten uitrekenen dat de negatieve invloed van de Nederlandse luchtvaart op het klimaat de komende dertig jaar zal verdubbelen. Tenminste, als er geen extra maatregelen worden getroffen. De uitstoot stijgt in dat geval van 12 megaton (Mton) in 2017, naar ruim 23 Mton in 2050 (NOS, 2-4-2019).

Het is mooi dat Natuur en Milieu door gerenommeerde onderzoekers (CE Delft, Royal Haskoning DHV) laat uitzoeken welke klimaatschade de verschillende sectoren nu en in de toekomst veroorzaken. Maar er wordt wel een beetje selectief gewinkeld. Vliegen, kolencentrales en vlees staan hoog in de top tien schadelijke activiteiten die met enige regelmaat worden opgesteld. In de Nederlandse lijstjes ontbreekt stelselmatig een van de meest schadelijke stoffen voor het klimaat: melk.

Dat is op z'n minst merkwaardig, want de Nederlandse melkveehouderij stoot bijna net zoveel CO2 uit als alle Nederlandse kolencentrales bij elkaar. En twee keer zoveel als het vliegverkeer.

Bij elke kilo melk die een koe geeft, krijgen we ook 1,2 kilo CO2 meegeleverd. Niet zozeer via de mest, maar omdat koeien scheten laten en vooral boeren ("burp"). Een kwart van die uitstoot is methaan en/of lachgas. Deze cijfers over de uitstoot komen overigens uit de sector zelf. En verder kan de koe er niks aan doen: ze doet het al sinds ze wordt gemolken.

Volgens ZuivelNL werd in Nederland vorig jaar 13,9 miljard kilo melk geproduceerd. Dat levert bijna 17 miljard kilo CO2 op, oftewel 17 Mton. (13,9 maal 1,2). Volgens berekeningen van het CBS stoot het Nederlandse veenweidegebied (geheel in gebruik bij delen van de melkveehouderij) jaarlijks ruim 7 Mton CO2 uit. Die uitstoot zit niet in de 1,2 kilo van de sector, maar moet natuurlijk wel worden meegerekend.

Samen maakt dat bijna 24 Mton CO2. Dat is net zoveel als de uitstoot van alle Nederlandse kolencentrales bij elkaar, en twee keer zoveel als het Nederlandse vliegverkeer nu uitstoot.

Als we de verwerking van de melk ook nog meenemen, komt er zomaar 8 Mton bij. Volgens de overheidssite emissieregistratie.nl stoot alleen FrieslandCampina al bijna 6 Mton per jaar uit. FrieslandCampina verwerkt ongeveer 80% van alle 'Nederlandse' melk. Als alle transport (gekoeld) en opslag (gekoeld) ook nog zou worden meegerekend, schuiven we aardig in de buurt van de 40 Mton. Dat is ongeveer de uitstoot van alle verkeer in Nederland.

Ammoniakuitstoot en stalvloeren

Boerenorganisaties als de LTO houden de CO2- en ammoniakuitstoot van de melkveehouderij het liefst onder de pet, maar als het dan toch op tafel komt, wijzen zij er vaak op dat het aantal koeien sinds 1990 met bijna een kwart is gedaald. Dat is mooi, maar de CO2-uitstoot wordt niet berekend per koe, maar per geproduceerde kilo melk. Ondanks het gedaalde aantal koeien is de Nederlandse melkproductie nagenoeg verdubbeld, en dus ook de CO2-uitstoot. Omdat veel koeien sinds die tijd ook permanent op stal worden gehouden met vloeren waaronder poep en pies samenvloeien is de uitstoot van ammoniak nog veel erger geworden.

Verder wordt gemeld dat het boerenbedrijf ook CO2 opvangt. Gras gebruikt CO2 om te groeien, dus de CO2 die de koe uitstoot gaat per kerende post uit de stal naar de naastgelegen weilanden. Dat het gras regelmatig wordt gemaaid en weer wordt opgevreten door de koe is volgens de boeren een detail, want een fors deel van de door het gras opgenomen CO2 verdwijnt naar de wortels. Zeggen de boeren.

Circulair meneertje, grondgebonden mevrouwtje

Nou niet helemaal, of liever helemaal niet. Een kwart van de CO2-uitstoot van een koe bestaat uit lachgas en/of methaan. Dat wordt niet opgenomen door het gras, maar drijft tot 28 jaar in de atmosfeer rond voordat het is afgebroken. En met grasland voor koeien is het zo gesteld: vroeg of laat gaat de ploeg erin om de grasmat te vernieuwen. Bij dat ploegen komt alle via de wortels opgeslagen CO2 gewoon weer vrij.

Dus niks circulair meneertje, en al helemaal niet grondgebonden mevrouwtje. Koeien vreten allang niet meer uitsluitend gras, maar krijgen een menu voorgeschoteld dat voor 30% tot 40% bestaat uit aangekocht voer waarin voedingsstoffen die vaak uit verre landen komen zijn verwerkt. Graan uit de Oekraïne, soja uit Zuid-Amerika, tapioca uit Azië. Naast melk leveren deze voedingsstoffen ook stront op. Die zou eigenlijk terug moeten, maar blijft hier. Net als de klimaatschade die wordt veroorzaakt door de melk die weer voor 70% wordt geëxporteerd. Raar, want die stront- en klimaatschade zou natuurlijk gewoon in de vorm van een prijskaartje moeten worden meegestuurd.

Maar we houden het allemaal lekker hier. En zo staat de Nederlandse koe als het gaat om Nederlandse klimaatschade, direct naast de kolencentrale en het vliegtuig.

Dit artikel verscheen eerder op dierenrechten.blogspot.com (2 april 2019).