MKZ is georganiseerde misdaad

Hoe staat het er nu voor?

Koos van Zomeren schreef dit stuk in april 2001, midden in de MKZ-crisis. In Nederland raakten toen 26 bedrijven besmet. Toch werden ongeveer 270.000 dieren gedood, de meeste gezond. Ze stonden op zo'n 2.000 bedrijven die uit voorzorg werden geruimd. Ook dieren die eerst waren ingeënt, werden daarna alsnog gedood. Dat was de 'levende opslag' waar Van Zomeren over schrijft.

Mond-en-klauwzeer in 2026

Nederland is nog steeds vrij van MKZ. Sinds 2001 is de ziekte hier niet meer uitgebroken. In januari 2025 dook MKZ op in Duitsland, bij een kudde van 14 waterbuffels bij Berlijn. Kalveren uit die regio waren naar ruim 125 Nederlandse bedrijven gebracht. Ze werden onderzocht en mochten tijdelijk niet worden afgevoerd. Ze bleken niet besmet. In het voorjaar van 2025 volgden uitbraken in Hongarije en Slowakije. Die zijn inmiddels voorbij.
Cyprus: tienduizenden dieren gedood. In februari 2026 werd MKZ vastgesteld bij Larnaca, op het Europese deel van Cyprus. Het gaat om een type virus (SAT1) dat vroeger vooral in Afrika voorkwam. In maart waren al zo'n veertig bedrijven met samen 27.000 dieren getroffen. Boeren verzetten zich wekenlang tegen het ruimen. In juni gingen ze akkoord. Daarna zouden nog 6.000 tot 7.000 dieren worden gedood. Op Cyprus wordt ook gevaccineerd.
Lesbos: Van Zomerens beschrijving komt terug. Op 16 maart 2026 werd MKZ vastgesteld op het Griekse eiland Lesbos. Het was de eerste keer in 25 jaar in Griekenland. In juli telde de Britse overheid al 139 uitbraken. Tegen de zomer waren meer dan 30.000 van de ongeveer 480.000 schapen en geiten op het eiland gedood. Uit sommige dorpen verdween al het vee. Bewoners klaagden over dieren die in ondiepe kuilen werden begraven, in één geval zo'n 4.500 tegelijk. Boeren mochten maandenlang geen melk of kaas verkopen. Eind van de zomer stopte het regiobestuur onder druk van boeren met ruimen. De Griekse regering noemde dat in strijd met de wet en de Europese regels. Sinds september coördineert het leger de bestrijding.
Ook daarbuiten verspreidt het virus zich. Het virus circuleert in Turkije, vlak bij de EU-grens. Er waren uitbraken in Israël en op de Westelijke Jordaanoever. De Wereldorganisatie voor Diergezondheid (WOAH) waarschuwde in april 2026 dat SAT1 nu ook landen treft die er nooit eerder mee te maken hadden. In september 2026 brak MKZ uit in het zuiden van Namibië. Het land stopte met slachten en met alle veevervoer. De export van vlees ligt stil.
Het beleid is in de kern hetzelfde gebleven. De EU-regels gaan nog steeds uit van het doden van alle vatbare dieren op een besmet bedrijf. Vaak worden ook de dieren op bedrijven eromheen gedood. Vaccineren mag alleen in noodgevallen. De gevaccineerde dieren worden lang niet altijd in leven gelaten. Nederland heeft wel een draaiboek waarin vaccineren een rol speelt. Sinds de Duitse uitbraak ligt er een voorraad vaccins klaar. Maar MKZ blijft ook een handelsziekte: het gaat vooral om de export, niet om het lijden van de dieren. Een koe herstelt meestal van MKZ.

Lees ook Wouter van Dieren over MKZ, ons standpunt over ruimingen en over het ruimen van huis- en hobbydieren.

Bronnen: KNMvD, mond-en-klauwzeer in Cyprus (maart 2026); Nieuwe Oogst, Cyprus en Lesbos (maart tot juni 2026); UK Defra, outbreak assessment FMD in Greece and Cyprus (13 juli 2026); BIRN/Balkan Insight, Lesbos (29 juli 2026); BTA en To Vima, inzet leger op Lesbos (september 2026); WOAH, SAT1 (april 2026); GOV.UK, MKZ in Namibië (25 september 2026); Kamerbrieven over MKZ in Duitsland (2025); WUR, MKZ 2001. Bijgewerkt op 11 oktober 2026.

Het artikel uit 2001

In een land waar de bescherming van dieren bij de wet geregeld is, wordt toegestaan dat koeien schapen, lammeren, biggen en paarden vreselijk lijden, stelt Koos van Zomeren vast. Koos van Zomeren in het NRC van 3 april 2001.

Hoe langer het duurt, deze ontwrichting van het openbare leven, deze totale oorlog tegen mond- en klauwzeer, deze bezeten wedloop om te zorgen dat wij bepaalde dieren te pakken krijgen voordat het virus ze te pakken krijgt - hoe langer dat duurt, hoe meer ik het gevoel krijg dat ik getuige ben van een monsterachtig om zich heen grijpende misdaad.
Het is misschien goed eraan te herinneren dat het ruimen van boerenbedrijven al langer bezig was en wel in het kader van de gekke-koeienziekte. Er hoefde maar één koe op BSE betrapt te worden of de hele stal moest naar het slachthuis. In mijn ogen was dit een irrationeel beeld. In ieder geval is het achterhaald sinds 1 januari van dit jaar, toen bij het slachten van runderen een standaardcontrole op BSE werd ingevoerd. Niettemin is de maatregel van kracht gebleven.

Inmiddels zijn deze verspreide gevallen overspoeld door een vloedgolf van ruimingen in het kader van MKZ.
Op zichzelf hoeft het doden van dieren nog geen mishandeling op te leveren. Met het gif T61 schijnt een huiveringwekkende efficiëntie te kunnen worden bereikt. Maar dit middel was er niet voor de Schotse hooglanders in de uiterwaarden bij Olst: zij werden op een avond bij het schijnsel van zaklantaarns met geweervuur, buitengewoon onhandig. Je kunt het op je vingers natellen. De boerderij is nu eenmaal niet ingericht als slachthuis, en net zo min is de Rijksdienst voor Vee en Vlees ingericht op een uitroeiingscampagne van de huidige omvang. Het kan gewoon niet anders of er wordt geklungeld en gemarteld.
Bij het gebruik van schietmasker of elektrocutietang, vooral bij schapen, zonder dat de keel wordt afgesneden om ze te laten verbloeden, komt het geregeld voor dat dieren levend of halflevend tussen de kadavers belanden.

Boeren melden dat bij hun vee bloed wordt afgetapt door beambten die op dit terrein geen enkele vaardigheid hebben. Boeren verzetten zich ook tegen de verminking van hun koeien bij noodvaccinaties. De betreffende dieren ('levende opslag' voor het destructiebedrijf) worden gemerkt met een oortang en blijven bloedend achter. Het tempo waarin deze procedure wordt afgehandeld impliceert een reëel gevaar van infecties.
Hierbij moeten de gevolgen van de geldende vervoersverboden nog eens worden opgeteld. Kreupele en hoestende schapen in drassig weiland. Doodgevroren lammeren. Vechtende biggen in overvolle schuren. En volgens de dierenbescherming sterven op het ogenblik dagelijks paarden aan darmkoliek, vreselijk pijnlijk, omdat ze niet naar een kliniek gebracht mogen worden.

Dit alles speelt zich af in een land waar de bescherming van dieren bij wet geregeld is. Als je je hond aftuigt heet dat dierenmishandeling. Je mag geen industrie vestigen waar hamsters zitten. Je mag geen vogelnestjes uithalen of vleermuizen verontrusten. Je mag de steenmarters die in je eigen huis op zolder zijn komen wonen, geen strobreed in de weg leggen - en doe je dat toch, dan ben je in overtreding, strafbaar. Maar als je de hele Nederlandse veestapel weerloos uitlevert aan mond- en klauwzeer, heet dat landbouwpolitiek. Dus dat bedoel ik: ik begin deze politiek meer en meer als een misdaad te zien, een gebrekkige vorm van georganiseerde misdaad.

Lees meer over het ontstaan van virussen bij dieren en de gevolgen daarvan op het dierenrechten blogspot.