Bio-industrie maakt ook mens ziek

De bio-industrie is niet alleen slecht voor dieren, maar lijkt nu ook mensen ziek te maken. Hoog tijd voor een grondige en wereldwijde hervorming van de veesector.

Door mr Marianne Thieme, (toenmalig directeur van de stichting Wakker Dier, later voorzitster van de Tweede Kamerfractie van de PvdD).

Een groeiende bedreiging voor de volksgezondheid

Het begint al bijna te wennen dat MKZ, BSE, varkenspest, klassieke vogelpest en de gemuteerde H5N1-variant daarvan, aan de orde van de dag lijken. Ze leiden keer op keer tot grootschalig dierenleed, ruiming van gezonde dieren zonder redelijk doel. Nieuw is de dreiging voor de volksgezondheid, die van de bio-industrie lijkt uit te gaan. Nog tijdens de voortwoekerende vogelgrieppandemie dreigt alweer een nieuwe ziekte: mrsa onder varkenshouders.

Het wordt tijd voor een breed onderzoek naar de gezondheidsrisico's die onze bio-industrie met zich mee lijkt te brengen. Gerelateerd aan de maatschappelijke kostprijs van dierlijke producten, die nog steeds niet tot uitdrukking gebracht wordt op de prijskaartjes in het supermarktschap.

MRSA bij varkenshouders

Afgelopen week zond het Centrum Infectieziektebestrijding een alarmerende brief aan alle artsen en ziekenhuizen, waarin het aandacht vraagt voor het feit dat varkenshouders en hun varkens op grote schaal besmet blijken met de gevaarlijke multiresistente mrsa bacterie, ook wel bekend als variant op de gevreesde 'ziekenhuisbacterie'. Deze, voor veel antibiotica resistente bacterie, gedijt goed in een omgeving waar veel antibiotica wordt gebruikt, zoals ziekenhuizen, maar naar nu blijkt ook de varkenssector.

Het Bureau Risicobeoordeling van de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) meldde dat uit onderzoek op slachtvarkens blijkt dat de ziekenhuisbacterie voorkomt in tachtig procent van de koppels. Het Bureau wil dat het varkensvlees dat nu in de winkels ligt, gecontroleerd wordt op mrsa om een beter beeld te krijgen van de risico's voor de voedselveiligheid.

Zoönosen

Eerder dit jaar waarschuwde prof. Schouten, directeur van dit bureau, al tegen het toegenomen veterinair gebruik van antibiotica in de veesector en het daardoor ontstaan van gevaarlijke zoönotische pathogenen. Andere bekende zoönosen (ziekten die van dier op mens overdraagbaar zijn) zijn salmonella, campylobacter en bse. De explosief stijgende veestapel in de wereld en de daarbij tevens sterk groeiende handel in levende dieren en dierlijke producten zorgt voor een toenemende dreiging van dierziektes en zoönosen.

Ziektedruk

Nederland zou, als meest veedichte land ter wereld, als eerste maatregelen moeten nemen. Vooralsnog wordt elke ziekte individueel bekeken. Er is geen beleid dat rekening houdt met deze toenemende ziektedruk door de sterk stijgende veestapel en -handel. Jaarlijks zijn er zo'n 1.500 MRSA-besmettingen in Nederland.

Onderzoeksresultaten

Onderzoek leert dat de gevreesde mrsa-bacterie voorkomt bij 39 procent van de slachtvarkens in Nederland, zo blijkt uit een recente verkenning van de VWA. Van de varkenshouders blijkt 23 procent besmet met MRSA. Vergelijkbaar onderzoek in Frankrijk kwam tot soortgelijke uitkomsten. Op dit moment wordt in Nederland onderzoek gedaan door het Centrum Infectieziektenbestrijding naar de vraag of mensen de varkens-mrsa op andere mensen kunnen overbrengen.

Voorzorgsmaatregelen

Het RIVM pleit voor aanscherping van de voorzorgsmaatregelen in ziekenhuizen, zoals speciale hygiënische maatregelen bij ziekenhuisopname van patiënten die in contact staan met varkens. Nu gelden nog slechts speciale maatregelen voor patiënten uit het buitenland.

Groeiende gezondheidsbedreigingen

Steeds meer bedreigingen van onze volksgezondheid lijken samen te hangen met de (intensieve) veehouderij. Te noemen zijn BSE, het illegaal gebruik van groeihormonen, overmatig gebruik van antibiotica in de veehouderij en een reeks van veevoerschandalen. De campylobacter- en salmonellabesmettingen maken jaarlijks naar schatting 100.000 mensen ziek en kosten meer dan dertig mensen in Nederland het leven. Ook de klassieke vogelpest heeft inmiddels slachtoffers onder mensen gemaakt en een pandemie lijkt bij mutatie van het H5N1-virus een kwestie van tijd.

Antibiotica

Geschat wordt dat jaarlijks in de Nederlandse veesector 400.000 kilogram antibiotica wordt gebruikt. Dat is extreem veel. Een land als Denemarken verbruikt naar schatting vier maal minder. Eerdere beperkende maatregelen werkten averechts. Zo leidde een verbod op enkele soorten antibiotica tot een toename van het algehele verbruik. En door een verbod op preventief gebruik per 1 januari 2006 stijgt nu het veterinaire (diergeneeskundige) gebruik van antibiotica zeer snel.

Resistent

Eerder bleek uit onderzoek van CIDC-Lelystad dat campylobacter in snel tempo resistent aan het worden is tegen het antibioticum Baytril. Deense onderzoekers ontdekten salmonella-bacteriën die al immuun waren tegen elf soorten antibiotica.

De weg vooruit

Volksgezondheidsbelangen moeten natuurlijk altijd prevaleren boven de economische belangen van de veesector. Het is daarom de hoogste tijd om de veesector fundamenteel en wereldwijd te hervormen. De maatschappelijke prijs moet daarin de doorslag geven en niet de productieprijs. Dat geldt voor politiek maar ook voor consumenten. Alleen al omdat het lot van 450 miljoen dieren in de Nederlandse bio-industrie er nauw mee samenhangt.