Joodse theologen en geleerden hebben zich, anders dan de christelijke, intensief beziggehouden met de dieren. De eenheid van de schepping is in feite in de christelijke theologie verloren gegaan door de absolute scheiding tussen mens en dier. In de joodse theologie wordt meer nadruk gelegd op de overeenkomsten tussen beiden- ondanks het beslissende onderscheid- en op de verantwoordelijkheid van de mens als de sterkere voor het dier als de zwakkere, die aan zijn zorg is toevertrouwd.
De algemene regel, waaraan het gedrag van mensen tegenover dieren getoetst wordt, is "geen enkel levend schepsel pijn doen lijden", d.w.z. wreedheid jegens dieren is streng verboden. Wie wreed is jegens dieren geldt niet als "een rechtvaardige". Daarom zegt Spr. 12:10 dat "de rechtvaardige weet, wat toekomt aan zijn vee". De op deze algemene regel gebaseerde voorschriften en verboden zijn te vinden in de Halacha.
  De Halacha is een verzameling wetten en gedragsregels voor alle terreinen van het leven, waarin de wetten en voorschriften van de Tora zijn verwerkt. Orthodoxe joden zijn aan de Halacha even streng gebonden als aan de Tora.
Halachische voorschriften, die regelrecht uit de Tora, dus de eerste vijf bijbelboeken, komen, zijn:
Exodus 20: 8-10, waar geboden wordt, óók het vee geen werk te laten doen op de sabbat.
Exodus 23: 4,5 een verdwaald dier moet je naar zijn eigenaar terugbrengen en je moet helpen een overbelaste ezel af te laden (zelfs als de eigenaar je vijand is).
Deuteronomium 25: 4: de boer mag zijn rund, dat voor hem het koren dorst, niet muilbanden: het dier moet onder het werken even vrij kunnen eten als een mens.
Met de gevoelens van dieren wordt rekening gehouden in Deuteronomium 22: 6,7: je mag geen nest uithalen in bijzijn van de moedervogel.
Leviticus 22: 26,27: een kalf, lam of geitje mag niet vóór de 8e dag bij de moeder worden weggehaald en mag ook niet tegelijk met de moeder op één dag geslacht worden.
     
Andere halachische voorschriften:

Het doden van dieren voor mode of ijdelheid

In maart 1992 is op grond van de algemene regel "geen enkel levend schepsel pijn te doen lijden", een op uitvoerig onderzoek van Tora, Talmoed en andere gezaghebbende teksten gebaseerd verbod uitgevaardigd op het fabriceren en dragen van bont.

 

Het doden van dieren als "sport"

De (plezier-)jacht geldt als in strijd met de algemene regel. Zelfs omgang met jagers is verboden op grond van Psalm 1: 1 "welzalig de man, die ...niet staat op de weg der zondaars".
De uitnemende 18e eeuwse rabbijnse autoriteit Ezekiel Landau antwoordde aan een man die hem vroeg of hij op zijn eigen terrein mocht jagen: "In de Tora wordt jachtsport alleen toegeschreven aan woeste karakters als Nimrod en Ezau, nooit aan één van de patriarchen en hun nakomelingen... ik kan niet begrijpen hoe een jood er zelfs maar van kan dromen, om dieren te doden enkel voor het genoegen van het jagen...
Als sport aanzet tot doden, is het louter wreedheid".

     
Het doden van dieren voor menselijke consumptie

Dit geldt als zodanig niet als overtreding van de 'algemene regel', mits het pijnloos gebeurt. (De joodse geleerden zijn er op grond van wetenschappelijke tests van overtuigd dat het ritueel slachten vrijwel pijnloos is. Veel niet-joodse deskundigen bestrijden dit echter.)
Onverbrekelijk met het slachten van consumptiedieren is het fokken en houden van deze dieren verbonden. Vele joden vragen zich af of de bio-industrie/intensieve veehouderij toelaatbaar is. Een joodse geleerde heeft, op vragen hierover, gesteld dat deze veehouderij volkomen in strijd is met de eis "geen enkel levend schepsel pijn te doen lijden". Het snavelkappen, kortwieken, couperen van staarten enz. zijn in strijd met het halachische verbod op het verminken van dieren. Het gebrek aan buitenlucht en bewegingsvrijheid en de onmogelijkheid tot soorteigen gedrag betekent een onnoemelijk lijden voor de dieren.
Een officiële halachische beslissing over de toelaatbaarheid van de bio-industrie / intensieve veehouderij schijnt er echter (nog) niet te zijn. Het is ook de vraag of zo'n beslissing er ooit komt. Waarschijnlijk durven orthodoxe theologen geen verbod uit te vaardigen, omdat zeer veel joden, zowel in Israël als in de VS, grote kippenbedrijven met legbatterijen hebben. Liberale halacha-deskundigen verstaan overigens de kunst wel om de wetten zó uit te leggen, dat veel, wat duidelijk niet door de halachische beugel kan, toch toegestaan kan worden, zoals uit het volgende blijkt.

  Dierproeven

Een liberale Amerikaanse halacha-deskundige zegt, dat "progressieve" joodse halachische geleerden ervan uitgaan, 'dat dieren mogen worden gebruikt in experimenten die leiden tot de ontdekking van nieuwe methoden om ziekten te behandelen. Elke voorziening die pijn en onnodig lijden voorkomt, moet worden getroffen. Er zijn door de eeuwen heen autoriteiten geweest die van mening waren dat dieren kunnen worden gebruikt tot nut van mensen, zelfs als dat enig lijden inhoudt, vooral als het resultaat een terugkeer tot de gezondheid (van mensen) is. Dit standpunt wordt in het algemeen ingenomen jegens medische experimenten, vooral bij een onmiddellijk nut voor mensen, zolang zware pijn kan worden vermeden en geen andere methoden voorhanden zijn.'
Tenslotte zegt hij, dat het gebruik van proefdieren een nauwkeurige regelgeving kent, en "zolang dergelijke richtlijnen strikt worden gevolgd, zijn de halacha en ons gebruik van proefdieren met elkaar in overeenstemming". Het is natuurlijk makkelijk en prettig, zich niet te bekommeren om de vraag, of zware pijn inderdaad vermeden wordt (kàn worden), hoe nauwkeurig de regelgeving is en of de richtlijnen strikt worden gevolgd! Het is immers maar àl te bekend, hoe de dieren in de laboratoria lijden.
Over genetische manipulatie en xenotransplantatie zijn ons geen halachische uitspraken bekend.

     

januari 2000

J. ter Vrugt-Lentz, secr. Stichting Werkgroep Kerk en Dier
Schepenenstraat 69, 5663 GH Geldrop
Telefoon: 040 - 286 10 77

 

Deze tekst is verkrijgbaar als flyer bij nevenstaand adres, tezamen met achtergrond informatie van de werkgroep Kerk en Dier.

Hoe islamieten omgaan met dieren tijdens het offerfeest, ziet u hier.