Co możesz zrobić dla zwierząt

Jedz częściej bez mięsa, ryb i drobiu

Co roku na świecie zabija się ponad 80 mld zwierząt lądowych. Większość z nich żyje stłoczona w zamkniętych budynkach. Polska jest największym producentem drobiu w Unii Europejskiej: w 2025 roku w polskich rzeźniach zabito 1,23 mld kurczaków. Zacznij od jednego dnia w tygodniu bez mięsa. Jeśli nadal chcesz jeść mięso, wybieraj mięso ekologiczne.

Kurczęta brojlery · Pięć zarzutów wobec hodowli przemysłowej

Uważaj na nabiał i jaja

Wybieraj ekologiczny nabiał i jaja od kur, które mogą wychodzić na zewnątrz. Sprawdź kod na skorupce: pierwsza cyfra 3 oznacza chów klatkowy. Wybieraj jaja z cyfrą 0 (ekologiczne) albo 1 (z wolnego wybiegu). W 2023 roku około 72 procent polskich kur niosek żyło w klatkach. Jaja z klatek często trafiają też do ciastek, makaronu i gotowych dań. Spróbuj przeżyć jeden dzień bez żadnych produktów pochodzenia zwierzęcego.

Kury nioski

Pomyśl też o rybach

Ryby odczuwają ból i strach. Ryby hodowlane, takie jak łososie i pstrągi, żyją stłoczone w zbiornikach lub klatkach. Homary, kraby i krewetki są często gotowane żywcem. Przed Wigilią nie kupuj żywego karpia. W 2016 roku Sąd Najwyższy orzekł, że ryby podlegają ochronie ustawy o ochronie zwierząt tak samo jak inne zwierzęta.

Karp wigilijny · Is fish a good alternative? (po angielsku)

Żadnych okrutnych przysmaków

Nie jedz foie gras: gęsi i kaczki są do tego tuczone przymusowo. W Polsce taki tucz jest zakazany od 1999 roku. W innych krajach UE, na przykład we Francji, wciąż jest dozwolony. Nie jedz więc foie gras także na wakacjach. Zostaw też na półce żabie udka.

Gęsi i kaczki

Wybieraj produkty nietestowane na zwierzętach

Sprzedaż kosmetyków testowanych na zwierzętach jest w UE zakazana od 2013 roku. Ten zakaz nie obowiązuje wszędzie na świecie. Nie obejmuje też środków czystości i detergentów. Szukaj znaku takiego jak Leaping Bunny.

Żadnej rozrywki ze zwierzętami

Podchodź krytycznie do cyrków ze zwierzętami, ogrodów zoologicznych i delfinariów. Nie chodź na wakacjach na walki byków. Nie łów ryb i nie poluj: zrób zamiast tego piękne zdjęcie.

Wędkarstwo i wyścigi gołębi

Zastanów się, zanim weźmiesz zwierzę do domu

Zwierzę domowe wymaga dużo czasu, energii i pieniędzy. Jeśli je bierzesz, adoptuj zwierzę ze schroniska. Dbaj o nie dobrze. Nie pozwalaj mu mieć młodych tylko dlatego, że lubisz małe zwierzęta.

Co warto wiedzieć przed zakupem zwierzaka?

Zgłaszaj znęcanie się nad zwierzętami

Widzisz, że ktoś znęca się nad zwierzęciem albo je zaniedbuje? Zgłoś to na policję (w nagłych przypadkach pod numer alarmowy 112) albo do straży miejskiej lub gminnej. Gdy chodzi o zwierzęta gospodarskie, możesz też powiadomić powiatowego lekarza weterynarii. Znęcanie się nad zwierzętami jest w Polsce przestępstwem (ustawa o ochronie zwierząt, art. 35). W nagłych przypadkach policjant albo strażnik gminny może od razu odebrać zwierzę (art. 7).

Nie kupuj futer

Polska była jednym z największych producentów futer w Europie. W 2024 roku działało jeszcze 209 ferm zwierząt futerkowych. 2 grudnia 2025 roku prezydent podpisał ustawę zakazującą hodowli zwierząt na futra. Istniejące fermy muszą zostać zamknięte najpóźniej do końca 2033 roku. Na świecie wciąż hoduje się jednak miliony zwierząt na futra w klatkach z drutu. Uważaj na futrzane wykończenia kołnierzy i kapturów.

Norki

Żadnych pamiątek ze zwierząt

Nie kupuj na wakacjach pamiątek z materiałów pochodzenia zwierzęcego, takich jak kość słoniowa, skóra krokodyla czy skorupa żółwia. Rzadkie zwierzęta są zabijane specjalnie po to.

Pomagaj zwierzętom wokół domu

Zadbaj, żeby twój ogród był przyjazny dla motyli, pszczół, jeży i żab. W czasie silnych mrozów utrzymuj otwór w lodzie na stawie. Wieszaj wtedy karmę dla ptaków. Nie karm kaczek w parku chlebem. Ze „szkodnikami” radź sobie w sposób przyjazny dla zwierząt.