De vos in Nederland

Hoe staat het er nu voor?

De Faunabescherming schreef deze oproep begin 2006. De vos kreeg zijn bescherming niet terug. Wel kijken rechters sindsdien kritischer naar het doden van vossen.

Bronnen: Raad van State 19 april 2023 (ECLI:NL:RVS:2023:1545) en 2 september 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:5173); Faunabeheereenheid Zuid-Holland (2025); goedkeuringsbesluit faunabeheerplan Utrecht 2026-2031; provincie Groningen (2020); Sovon, Alterra en Landschapsbeheer Nederland (2006); Sovon-rapport 2019/23; RIVM. Bijgewerkt op 25 oktober 2026.

Het artikel uit 2006

Al in onze oudste geschiedschrijving worden vossen verguisd. Zonder legitieme reden overigens, want waar bijbelschrijvers melden dat het de vossen zijn die 'de wijngaard vernielen' (Hooglied 2:15) moeten wij vaststellen dat wijngaarden van vossen weinig hebben te duchten. Duizenden jaren later is het al niet anders. Het zijn met name de jagers en boeren die zich beklagen over de toenemende vossenstand en op hoge toon ingrijpen met het geweer eisen. Gruwelijke stads- en plattelandslegendes rond de vos wisselen elkaar af. Slachtingen in kippenhokken, door vossen achtervolgde eerzame meisjes te paard, door vossen opgegraven lijkkisten (!), door vossen verspreide ziektes als rabiës en een dodelijke lintworm, door vossen verslonden lammetjes.

Telkens weer blijkt dat al deze vossenverhalen die vooral tijdens de komkommertijd in de media de kop opsteken, een hoog 'broodje aap' gehalte hebben en steeds tot doel hebben de vos verdacht te maken. Het zijn verhalen die vrijwel altijd door onafhankelijke deskundigen worden ontkracht of tenminste sterk genuanceerd worden. Er woedt een ware hetze tegen de vos van de zijde van boeren en jagers.
Dankzij deze hetze heeft minister Veerman (CDA) besloten de vos per 1 april 2006 landelijk geheel onbeschermd te verklaren. Deze vogelvrije status heeft de vos onder de jachtwet lang gekend.
Omdat vossen (deels) hetzelfde menu hebben als jagers, wordt de vos sinds mensenheugenis gezien als concurrent van de 'jagende mens'. Zozeer werd de vossenhaat geïnstitutionaliseerd dat het tot 1994 in ons land gebruik was op het politiebureau een beloning van fl. 15,- uit te reiken voor elke ingeleverde vossenstaart. Dat bracht sommige jagers ertoe om zwangere moedervossen te schieten en de ongeboren jongen van hun staartjes te ontdoen om op die wijze een veelvoud van de beloning op te strijken.
Troffen jagers jonge vosjes aan dan verspilden ze daaraan geen munitie, maar sloegen de dieren dood met een knuppel of tegen een boom. Zwangere en zogende vossen werden niet ontzien. Zonder enig bewijs van veelvuldig belangrijke schade aan gewassen, vee, fauna, bossen, bedrijfsmatige visserij en water, waren vossen het hele jaar door bejaagbaar, waarbij burchten werden uitgegraven, aardhonden werden ingezet en drijfjachten werden georganiseerd.
Dankzij acties van De Faunabescherming is de barbaarse beloning van fl. 15,- voor iedere gedode vos afgeschaft, maar de hetze tegen ons grootste roofdier ging onverminderd door.

• Nooit heeft iemand gezien dat een vos gezonde lammeren aanvalt en doodt en toch blijft dat gerucht de ronde doen.
• Nooit is een Nederlandse boswandelaar besmet geraakt door de zogenaamde vossenlintworm en toch duurt deze hetze voort.
• Nooit is een vos binnengedrongen in een deugdelijk afgesloten kippenhok.

Als een vos binnendringt is dat hooguit een bewijs dat de eigenaar slordig met zijn levende have omspringt. Dat vossen veelvraten zouden zijn wordt gelogenstraft door wetenschappelijk onderzoek. Vossen eten hooguit een halve kilo voedsel per dag en dan nog vooral muizen, konijnen, 'uitgezette' fazanten, bessen, kevers en aas.
Wanneer een vos een ondeugdelijk kippenhok binnengaat komt het voor dat het dier in paniek raakt van al dat gefladder om hem heen, waardoor het dier instinctmatig meer kippen kan doodbijten dan voor zijn directe voedselbehoefte noodzakelijk is. Schuld van de vos? Nee, de schuld van de eigenaar!

Als wij in Nederland de natuur enigszins een kans willen geven, moeten wij daarbij ook de natuurlijke jagers zoals vossen en roofvogels accepteren. Wie in het buitengebied kippen wil houden zal daar deugdelijke voorzorgen voor moeten nemen. Boeren en terreinbeheerders hechten veel belang aan weidevogels, omdat zij in het kader van agrarisch natuurbeheer door het Ministerie van Landbouw per nest worden betaald. Ter 'bescherming' van deze door hen gewenste diersoorten zetten ze allerlei gewelddadige middelen in tegen alles wat daarvoor een bedreiging zou kunnen vormen.

Onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek naar de achteruitgang van weidevogels en de rol die vossen daar mogelijk in spelen worden door de minister niet afgewacht. Uit de voorlopige conclusies van dit onderzoek blijkt dat de landbouw zelf de belangrijkste oorzaak is van de achteruitgang van de weidevogels en niet predatie. Jagers schuwen in hun haat tegen ons grootste roofdier daarbij zelfs beruchte 'stropers-methoden', zoals de lichtbak niet. Door het verplaatsen van de jacht naar de nachtelijke uren wordt controle op de uitoefening van de jacht ernstig bemoeilijkt.

De Faunabescherming heeft zich er sterk voor gemaakt dat dergelijke wrede en ongewenste jachtmethoden in de nieuwe wet verboden werden alsook dat de omstreden vergunningen werden getoetst door de rechter. En mét succes. De vos heeft dankzij de Faunabescherming een tijd beschermd kunnen leven zoals hem dat in de Flora- en faunawet werd gegund. Daar komt nu een einde aan tenzij wij allen ons protest laten horen en Tweede Kamerleden aanspreken op hun verantwoordelijkheden jegens ALLE fauna.