In 2000 maakte minister Jorritsma van Economische Zaken geld vrij voor startende biotechbedrijven. Via het programma BioPartner ging het om 45 miljoen euro. Ze was bang dat Nederland achter zou raken op het buitenland. Animal Freedom vroeg toen al: wat is er op tegen dat ongewenste zaken in ons land langzamer gaan? Een overheid kan ook het goede voorbeeld geven. Bijvoorbeeld door te investeren in onderzoek zonder proefdieren.
Sindsdien zijn er miljarden in biotechnologie gestoken. Daar staan successen tegenover, maar die worden vaak groter gemaakt dan ze zijn. Wat ze hebben gekost aan geld en aan dierenleed, blijft buiten beeld.
Het onschuldige gezicht
Wie over biotechnologie praat, noemt graag de onschuldige toepassingen. Bacteriën die enzymen maken bijvoorbeeld. Of gewassen die de wereld zouden voeden: zo houden ze ons voor. Over het genetisch veranderen van dieren hoor je minder. Toch valt het allemaal onder dezelfde noemer.
Genetisch gemanipuleerde dieren in cijfers
In 2024 werden in Nederland 435.263 dierproeven geregistreerd. Bijna 50.000 daarvan werden gedaan met genetisch gemanipuleerde dieren. Nog eens bijna 22.000 proeven waren nodig om zulke dierlijnen te maken en in stand te houden, vooral met muizen en zebravissen.
Het grootste aantal zit niet in de proeven zelf. 241.683 proefdieren werden gedood zonder in een proef te zijn gebruikt, of nadat ze voor de fok waren gebruikt. 177.343 daarvan waren genetisch gemanipuleerd. Vaak hadden ze niet de juiste genen. Of er waren er gewoon te veel.
Met nieuwe technieken als CRISPR gaat het veranderen van dieren sneller en goedkoper. Varkens krijgen tientallen genetische aanpassingen, zodat hun nieren in een mens passen. Sinds 2024 hebben enkele mensen een varkensnier gekregen. In de VS lopen sinds eind 2025 de eerste klinische studies. Meer hierover in Waar eindigt de mens, waar begint het dier?
Het alternatief bestaat nu wel
In 2000 heette het dat er geen alternatief was. Dat is veranderd. Organoïden (kleine modellen van organen, gekweekt uit menselijke cellen), organ-on-a-chip en computermodellen nemen steeds meer werk over.
In de VS is een dierproef sinds eind 2022 niet meer wettelijk verplicht voor een nieuw medicijn. In april 2025 kondigde de FDA aan dat dierproeven voor bepaalde biologische medicijnen (monoklonale antistoffen) worden afgebouwd.
De Europese Commissie presenteerde op 1 juni 2026 een routekaart om dierproeven voor de veiligheid van chemische stoffen stap voor stap af te bouwen. Een wettelijk verbod komt er voorlopig niet.
In 2016 wilde het kabinet dat Nederland in 2025 voorop zou lopen met onderzoek zonder proefdieren. Het kabinet daarna liet dat jaartal los. In 2024 steeg het aantal dierproeven weer.
Kennis is geen vrijbrief
Gebruik is niet per se fout. Het gaat om de grens waar gebruik misbruik wordt en kennis een drogreden. Een muis die wordt gefokt met een ziekte in zijn genen, krijgt nooit de kans op een natuurlijk leven. Mens en dier zijn intrinsiek evenwaardig in hun recht op vrijheid. Wie dat serieus neemt, kan niet volstaan met "het is voor de wetenschap".
Wat vaak ontbreekt, is een morele houding van de onderzoeker. Sinds onderzoek commercieel moet renderen, zijn onderzoekers afhankelijk geworden van het grote geld. Daarmee is hun onafhankelijkheid verwaterd. Wie zijn financiering moet veiligstellen, kijkt minder kritisch naar de dieren die ervoor betalen.
Een overheid die vooruit wil, steunt dus niet zomaar biotechnologie. Ze steunt onderzoek zonder dieren. Zo kan Nederland het buitenland wél het goede voorbeeld geven.
Bronnen: NVWA, Zo Doende 2024; Europese Commissie (1 juni 2026); FDA (april 2025); Ministerie van Economische Zaken, Actieplan Life Sciences 2000–2004. Bijgewerkt op 6 oktober 2026.
