Biologisch vee vaccineren en niet exporteren

Hoe staat het er nu voor?

Sinds dit artikel werd geschreven, is er veel veranderd. Dit zijn de belangrijkste punten.

Vaccineren tegen dierziekten nu

  • Europese regels. Sinds 21 april 2021 geldt de Europese Diergezondheidsverordening (Verordening (EU) 2016/429). Sinds 2023 regelt een aparte verordening onder welke voorwaarden landen mogen vaccineren tegen gevaarlijke dierziekten (Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/361).
  • Vogelgriep. Frankrijk vaccineert sinds oktober 2023 alle eenden in de commerciële houderij. Sindsdien zijn daar veel minder uitbraken. In Nederland loopt sinds september 2023 een veldproef met gevaccineerde leghennen. Sinds maart 2025 is er ook een proef op een gewoon pluimveebedrijf. De eieren daarvan blijven in Nederland. In mei 2026 maakte het kabinet bekend dat het met de sector werkt aan verplichte vaccinatie van leghennen. Het doel is 2030, als de handelspartners akkoord gaan.
  • Minder ruimen uit voorzorg. Sinds september 2023 ruimt de overheid in pluimveedichte gebieden niet meer standaard alle bedrijven binnen 1 kilometer van een besmetting. Op een besmet bedrijf worden nog wel alle vogels gedood.
  • Mond-en-klauwzeer (MKZ). In januari 2025 brak MKZ in Duitsland uit, voor het eerst sinds 1988. In maart volgden Hongarije en Slowakije, voor het eerst in meer dan vijftig jaar. Duizenden dieren werden gedood.
  • Export. Het probleem uit dit artikel bestaat nog steeds: een land dat vaccineert, verliest tijdelijk de status "vrij zonder vaccinatie". Dat maakt exporteren moeilijker. Daarom hangt ook het Nederlandse plan voor vaccinatie tegen vogelgriep af van de handelspartners.

Bronnen: EUR-Lex (Verordening (EU) 2016/429, Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/361); Rijksoverheid, vaccinatie legkippen (15 mei 2026); Nieuwe Oogst (15 mei 2026); AVINED, preventief ruimen (6 september 2023); Duits ministerie van Landbouw (MKZ in Duitsland, Hongarije en Slowakije 2025); Geflügelnews (Frankrijk). Bijgewerkt op 14 oktober 2026.

Het Europese beleid: ruimen in plaats van vaccineren

De gevolgen van vogelpest en MKZ voor vee zijn bepaald niet welzijnsvriendelijk. Het is verdedigbaar om een ernstig door MKZ getroffen en daaronder lijdend dier in de veehouderij om humanitaire redenen te doden.

Wij vinden het echter onverantwoord dat met dit beleid gezonde (hobby)dieren het risico lopen om geruimd te worden. Ook vee uit de biologische en scharrelveehouderij kan preventief geruimd worden.

Waarom niet meer werd gevaccineerd

Het Nederlandse beleid ten aanzien van varkens- en vogelpest en MKZ is gekoppeld aan het Europese beleid. In 1991 heeft de EU besloten om om twee redenen niet meer te vaccineren:

  1. Men schatte in dat het goedkoper was om af en toe een veestapel te ruimen dan om permanent te vaccineren.
  2. Door niet te vaccineren bleef export van vlees naar buiten de EU mogelijk.

Voorgestelde maatregelen

We pleiten er daarom voor dat Nederland zich inzet voor de volgende maatregelen:

  • Vaccinatie van alle evenhoevigen uit de biologische en/of scharrelveehouderij.
  • Vaccinatie van alle evenhoevige hobbydieren en pluimvee op vrijwillige basis.
  • Volledige traceerbaarheid van vlees met 4 kenmerken.

Herkomst in vier kenmerken

  1. Het land waar het dier is geboren
  2. Het land waar het dier leefde
  3. Het land waar het dier is geslacht
  4. Het land waar het vlees is verwerkt

Uiteraard is het aan te bevelen dat een consument alleen vlees koopt van dieren waarmee niet (toen ze nog leefden) over landsgrenzen heen is gesleept.

Dat zulke informatie de consument kan bereiken, liet Japan al zien. Daar kon de consument in de winkel met zijn mobiele telefoon het SEICA-nummer van groente of fruit intikken. Hij kreeg dan informatie over de teler, de transporteur en het product.

Informatie op de verpakking

  • Vermelding op de verpakking van vlees van de leeftijd in weken waarop het dier is geslacht. Mensen moeten kunnen kiezen voor een dier dat een minimumleeftijd heeft gehaald.
  • Vermelding op de verpakking van vlees van een score op een welzijnsschaal van het bedrijf waarop het dier heeft geleefd. Deze welzijnsschaal is gebaseerd op een twintigtal factoren die het welzijn van het dier bepalen. Hoe hoger de score, hoe hoger het welzijn van het dier tijdens het leven was.

Een vergelijkbaar idee stond in de Volkskrant van 20 december 2003: "De consument moet via een eenvoudig stippensysteem op het etiket kunnen zien of het vlees en de eieren die hij koopt op een verantwoorde manier zijn geproduceerd. Boeren 'verdienen' de stippen als hun producten vers en veilig zijn, het welzijn van het dier gerespecteerd wordt en het milieu ontzien".

Vaccinatie als politiek besluit

De Nederlandse overheid is de bewaker van het vaccin tegen MKZ. Een Nederlandse veehouder of dierenarts kan dus niet buiten de overheid om inenten. Wel of niet inenten is dus een politiek besluit op nationaal niveau.

Gevolgen voor de export en het scheiden van vlees

Het gevolg van inenten voor de nationale exportmarkt is afhankelijk van wat de rest van de EU doet. Zou Nederland eenzijdig overgaan tot inenten tegen MKZ van biologische en scharrelveestapels, dan moet het vermenging van biologisch en scharrelvlees aan de ene kant en bio-industrievlees aan de andere kant zien te voorkomen. Nu wil men nog wel eens biologisch vlees als bio-industrievlees verkopen als andere verkoopkanalen zijn gesloten.

De exportpositie opgeven

Wil men de veehouderij saneren, mede in het belang van het welzijn van dieren, dan is het meest effectief om de exportpositie op te geven. Dat opent tevens de mogelijkheid tot vaccinatie. Het kan het beste gepaard gaan met de eis van een ecologisch verantwoorde werkwijze. Als bio-industrieboeren dit niet willen, dan moet deze eis toch zeker worden gesteld aan biologische (scharrel)veehouders, omdat exporteren van vee en vlees in strijd is met ecologische principes. Zij kunnen hiermee het goede voorbeeld geven.

Beleid voor wilde dieren en hobbyhouders

Natuurlijk verloop in de vrije natuur

Wat betreft de evenhoevige dieren uit de "vrije natuur" pleiten we voor een terughoudend beleid. Laat MKZ en varkens- en vogelpest in de vrije natuur hun natuurlijke gang gaan. Op deze wijze blijven de populaties op een natuurlijke manier op peil. De levensvatbaarheid van deze dieren wordt zo op een natuurlijke manier op proef gesteld.

Keuzevrijheid voor hobbyhouders

Hobbyboeren en dierentuinen zouden de vrije keuze moeten hebben om hun dieren te laten inenten. Het voordeel is dat zij hierbij geregistreerd worden, zodat een beter inzicht is in de omvang en locatie van deze veestapel. De kosten voor de registratie en vaccinatie kunnen op de hobbyhouders worden verhaald. Dat zal op minder bezwaar stuiten dan melding en dientengevolge doding van pluimvee. Daarnaast is het voor veel houders niet te begrijpen dat voor pluimvee in dierentuinen wel uitzondering wordt gemaakt om te vaccineren.

Kritiek op de inenting van sierpluimvee (2006)

In 2006 had vogeldierenarts Jan Hooimeijer uit Meppel grote bedenkingen tegen de massale inenting van sierpluimvee en watervogels tegen de vogelgriep. De vaccinaties waren naar zijn mening niet bedoeld om sierpluimvee en watervogels te beschermen tegen vogelgriep. Ze leken uitsluitend ingegeven om het risico voor de commerciële pluimveehouderij te beperken. Hooimeijer vond dat de toenmalige minister Veerman zich schuldig maakte aan 'volksverlakkerij'. Lees meer in Dierenarts: inenting vogels 'volksverlakkerij', met de stand van zaken nu.