Offerfeest en ritueel slachten: er is een diervriendelijk alternatief

Is het nodig om een dier onbedwelmd te slachten?

Moslims eten alleen vlees van dieren die volgens de islamitische regels zijn geslacht (halal). Bij die slacht wordt met één snede de hals doorgesneden, zodat het bloed kan wegstromen. Ook joden kennen een rituele slacht. Lees daarover het dier in de joodse theologie.

Wordt een dier niet eerst bedwelmd, dan is het bij de halssnede volledig bij bewustzijn. Het raakt pas buiten bewustzijn als de hersenen te weinig zuurstof krijgen. Bij schapen en geiten duurt dat meestal tot ongeveer twintig seconden. Bij runderen kan het oplopen tot meer dan twee minuten. Het zou daarom veel dierenleed schelen als ook bij de rituele slacht elk dier eerst bedwelmd werd.

Rituele slacht van schapen in een slachthuis. Foto: Gerard Damoiseaux

Bedwelmen en halal gaan samen

Bij de gewone slacht wordt een dier eerst bedwelmd. Runderen krijgen meestal een schot met een penschiettoestel: een stalen pen beschadigt de grote hersenen, zodat het dier direct bewusteloos is. Schapen en varkens worden vaak met elektriciteit bedwelmd. Het dier is dan nog niet dood. Het hart blijft kloppen en dat is ook de bedoeling, want zo bloedt het dier na de halssnede goed leeg.

Volgens de islamitische voorschriften moet het dier bij de slacht nog leven en uitwendig gaaf zijn. Een bedwelming met een elektrische schok is omkeerbaar: wordt daarna de hals niet doorgesneden, dan komt het dier weer bij. Veel islamitische geleerden vinden zo'n bedwelming daarom toelaatbaar. Anderen hebben er bezwaar tegen. De stroom moet wel sterk genoeg zijn, anders is het dier maar half verdoofd.

Dat bedwelmen en halal samengaan, blijkt uit de praktijk. In Engeland en Wales werd in 2018 van alle dieren die halal werden geslacht 88 procent vooraf bedwelmd. In Nederland werd in 2025 van de dieren die voor het Offerfeest werden geslacht 68 procent vooraf bedwelmd. In 2023 was dat nog 54 procent.

Het Offerfeest

Met het Offerfeest (Eid al-Adha, in het Turks Kurban Bayramı) herdenken moslims het verhaal van Ibrahim (Abraham), dat ook in de Bijbel staat. God stelde Ibrahim op de proef door hem te vragen zijn zoon te offeren. In de islamitische traditie is dat meestal Ismaël, in de Bijbel is het Isaak. Toen Ibrahim op het punt stond te gehoorzamen, spaarde God de zoon. In zijn plaats werd een ram geofferd. Het feest valt samen met de hadj, de bedevaart naar Mekka. Alle moslims vieren het, ook wie niet op bedevaart is.

Uit dankbaarheid offeren moslims die het kunnen betalen een schaap, een geit of soms een rund. Het vlees wordt meestal in drieën verdeeld: voor het eigen gezin, voor familie en vrienden en voor de armen. In Nederland noemt 5 à 6 procent van de volwassenen zich moslim. Niet iedereen van hen laat een dier slachten.

De regels in Nederland

Onbedwelmd slachten mag alleen in een slachthuis dat daarvoor toestemming heeft van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Thuis, in de tuin of op een boerderij een dier slachten is verboden, ook met het Offerfeest.
Bij een rituele slacht houdt een dierenarts van de NVWA toezicht. De voorsnijder moet een vakbekwaamheidsbewijs hebben.
Sinds 1 januari 2018 geldt de 40-secondenregel: is een dier 40 seconden na de halssnede nog bij bewustzijn, dan moet het alsnog worden bedwelmd.
Deze regels staan in de Wet dieren, het Besluit houders van dieren, de Europese slachtverordening (1099/2009) en het convenant over onbedwelmd slachten uit 2012, dat in 2017 werd aangevuld.
In 2011 nam de Tweede Kamer een wetsvoorstel van de Partij voor de Dieren aan dat onbedwelmd slachten verbood. In 2012 verwierp de Eerste Kamer het met een beroep op de godsdienstvrijheid. Het convenant kwam ervoor in de plaats.
Voor het Offerfeest werden in 2017 ruim 65.000 dieren geslacht. In 2025 waren dat er nog ruim 24.000.

En in de rest van Europa?

De Europese slachtverordening schrijft bedwelming voor, maar landen mogen een uitzondering maken voor de religieuze slacht. Steeds meer landen doen dat niet.

Verbod op onbedwelmd slachten: Zweden, Denemarken, Slovenië, Vlaanderen en Wallonië (sinds 2019). Buiten de EU: Noorwegen, Zwitserland en IJsland.
Bedwelmen direct na de halssnede verplicht: Oostenrijk, Estland, Letland en Griekenland. In Finland moeten snede en bedwelming tegelijk gebeuren.
In het Brussels Gewest stemde het parlement in 2022 tegen een verbod.

Het Europees Hof van Justitie (2020) en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (2024) oordeelden dat zo'n verbod is toegestaan: het welzijn van dieren mag de godsdienstvrijheid beperken.

Er is een alternatief

Steeds meer moslims in Nederland laten voor het Offerfeest geen dier meer slachten. Velen geven het geld aan een hulporganisatie, die namens hen in een arm land een dier laat slachten en het vlees uitdeelt aan wie zelf geen vlees kan kopen. Het Contactorgaan Moslims en Overheid zag het aantal donaties elk jaar groeien. Sommige moslims kiezen voor een feestmaaltijd zonder vlees. Het aantal dieren dat in Nederland voor het Offerfeest wordt geslacht, daalde tussen 2017 en 2025 met bijna twee derde.

Over de vraag of het offer verplicht is, verschillen islamitische geleerden van mening. De Hanafitische wetsschool, die de meeste Turkse moslims volgen, ziet het als een plicht (wajib) voor wie het kan betalen. De Malikitische school, die de meeste Marokkaanse moslims volgen, ziet het als een sterk aanbevolen gewoonte (soenna). In alle gevallen draait het om dankbaarheid en om delen met wie minder heeft.

Een donatie bespaart een dier in Nederland een angstige dood, maar elders wordt dan meestal nog steeds een dier geslacht. Het echte diervriendelijke alternatief is geld of voedsel geven zonder dat daar een dier voor sterft. Wie toch ritueel wil laten slachten, kiest het liefst voor een dier dat vooraf is bedwelmd. Het zou mooi zijn als moslims helemaal zouden afzien van het offeren van dieren. Dat scheelt dierenleed en levert veel goodwill op. Het zou ook een goede zaak zijn als de overheid het dierenleed bij de slacht verder beperkt. België en Denemarken laten zien dat een verplichte bedwelming kan.

Echte dankbaarheid vraagt geen dierenleed. Lees ook wat overtuigingen betekenen voor onze omgang met dieren.

Meer over ritueel slachten: stichting Nationale Halalkeur (2001), het contactblad Relatie Mens en Dier en het weblog over ritueel slachten.

Bronnen: NVWA, Eisen voor slachthuizen bij onbedwelmd ritueel slachten en Offerfeest; NVWA-cijfers in het Reformatorisch Dagblad (27 mei 2026); EFSA, Welfare of cattle at slaughter (2020); Temple Grandin; Food Standards Agency, Slaughter method survey 2018; Library of Congress, Legal Restrictions on Religious Slaughter in Europe (2018); VRT (13 februari 2024); NOS (9 juli 2022); CBS. Bijgewerkt in oktober 2026.