Het eerste lid van artikel 36 van de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren van 1992 luidt: "Het is verboden om zonder redelijk doel, of met overschrijding van hetgeen ter bereiking van zodanig doel toelaatbaar is, bij een dier pijn of letsel te veroorzaken dan wel de gezondheid of het welzijn van een dier te benadelen."
Om de lezer op het goede been te zetten voor de manier waarop dit recht in termen van vrijheid moet worden ingevuld, geven we 2 schema's. Het eerste schema geeft aan hoe in de praktijk op basis van de huidige wetgeving ten aanzien van dieren wordt aangekeken tegen het houden en doden van dieren. Dit vanuit 2 gezichtspunten: de wet en "het gezonde verstand in" de samenleving. Alleen (actieve) dierenmishandeling wordt als immoreel in de samenleving afgewezen en wordt wettelijk verboden. Passieve dierenmishandeling wordt door een meerderheid van de samenleving afgewezen, maar nog niet door haar leden in het gedrag aangepakt en ook de wet is op dit punt nog niet aangepast. De handhaver van de wet loopt achter bij de "brutale" grensoverschrijding van de bio-industrie.

Per situatie of handeling wordt aangegeven of deze wel of niet wettelijk toelaatbaar is en of de situatie is te vermijden.

In het tweede schema geven we aan hoe met dezelfde situaties omgegaan zou moeten worden als er van wordt uitgegaan dat dieren grondwettelijk recht op vrijheid hebben.
Bijvoorbeeld: Onvermijdbaar en wettelijk ontoelaatbaar is "niets" (er is geen voorbeeld denkbaar). Stropen van dieren is wel vermijdbaar en tegelijk wettelijk ontoelaatbaar.

 

Dierenrechten

Huidige situatie

 

Onvermijdbaar

Vermijdbaar

Immoreel /smakeloos

Wettelijk ontoelaatbaar

Niets

Stropen

Dierenmishandeling

 

Wettelijk toelaatbaar

BacteriŽn en virussen doden

Insecten als verkeerslachtoffers

Op insecten trappen tijdens een wandeling

Dragen van bont als luxe

Bijwonen van dierengevechten

Circusdieren

Vlees eten

Vliegen/muggen doodslaan

Kooivogels

Huisdieren

Dierentuin

Plezierjacht

Hengelsport

Bio-industrie

Zoogdieren als verkeerslachtoffers

Bijvangst van zoogdieren

Sex met dieren

 

De meeste situaties in de omgang met dieren vallen in de categorie "vermijdbaar", het is aan het individu om te kiezen in welke mate hier in mee te gaan.
Tot zover de huidige situatie. Rood en/of de dubbelomrande cellen geven aan wat "not done" is.

In het volgende schema staat hoe het zou moeten als we echt van een redelijk belang van de mens uitgaan zoals in de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren wordt gesteld. Let op: de categorie "vermijdbaar" wordt nu "te vermijden" genoemd. Met dit subtiele verschil willen we aangegeven dat het beter is deze zaken te vermijden, maar dat gegeven de situatie het principe dat dieren recht op vrijheid hebben, blijft gelden. Bijvoorbeeld: als je vindt dat je dieren mag opeten (wat vermijdbaar is en niet noodzakelijk is), dan ben je toch moreel verplicht om te kiezen voor de dieren die in hun gehele leven voor het slachten zoveel mogelijk de gelegenheid hebben gehad om natuurlijk gedrag te vertonen.
De dieren waar het om gaat zijn: vissen, reptielen, amfibieŽn, vogels en zoogdieren. In principe gelden dierenrechten voor alle dieren, maar we willen van een mug geen olifant maken.

 

Dierenrechten op basis van vrijheid

Gewenste situatie

 

Onvermijdbaar

Te vermijden

Immoreel / smakeloos

 

Wettelijk ontoelaatbaar /

geen redelijk menselijk belang

Niets

Het fokken van pelsdieren

Plezierjacht

Circusdieren

Hengelsport

Bio-industrie

Dierproeven

Exotische "huis"dieren

Kooivogels

Particuliere dierentuinen

Dierenmishandeling

Stropen

Bijwonen van dierengevechten

 

Wettelijk toelaatbaar /

menselijk belang denkbaar

 

BacteriŽn doden

Insecten als verkeerslachtoffers

Op insecten trappen tijdens een wandeling

Ecologische veehouderij

Vlees eten

Beheersjacht*

Vliegen/muggen doodslaan

Huisdieren**

Zoogdieren als verkeerslachtoffers

Dragen van bont als luxe***

Sex met dieren

 

Bij dierenrechten uitgaan van vrijheid heeft een aantal gevolgen voor de veeteelt, sport en onze omgang met huisdieren: deze moet worden ingeperkt.
* Het liefst zouden we zien dat de beheersjacht overbodig wordt gemaakt door het bevorderen van het natuurlijke evenwicht, eventueel door het (her)introduceren van natuurlijke predatoren. Dan is het niet nodig om een discussie te houden of de beheersjacht verboden zou moeten worden.
**Het houden van huisdieren die niet zijn doorgefokt en zich natuurlijk kunnen gedragen. In het algemeen zou je de stelregel kunnen hanteren "als het dier in alle vrijheid bij een mens blijft, is er niks mis mee om het dier als huisdier te houden".
***Er zijn primair en secundair verantwoordelijken voor dierenleed. Het dragen van (nep)bont is iets anders (meer secundair) dan het fokken van pelsdieren (meer primair verantwoordelijk). Een verbod op het dragen van bont gaat te ver, omdat het mensen uit pure recalcitrantie en protest tot het inperken van hun vrijheid ertoe kan verleiden om juist wel bont te gaan dragen. Iets soortgelijks geldt voor het mensen verplichten om ecologisch vlees te gaan eten. Voor deze zaken is het gunstiger om sociale druk uit te oefenen.

Met opzet wordt geen definitie van vrijheid gegeven. Vrijheid is een paradoxaal concept, dat door te omstandig uit te werken onwerkbaar wordt: "freedom defined is freedom denied".

Dieren zijn vrij:

  1. van dorst, honger en onjuiste voeding;
  2. van fysiek en fysiologisch ongerief;
  3. van pijn, verwondingen en ziektes;
  4. van angst en chronische stress;
  5. om hun natuurlijke (soorteigen) gedrag te vertonen.

De eerste vrijheden zijn onomstreden, de laatste twee worden (helaas) in de praktijk vaak niet gehaald.