Reageren op drogredeneringen

Wat te doen tegen mensen die het gebruik van dieren op oneerlijke gronden verdedigen?

Er zijn verschillende manieren waarop je oneerlijk kunt argumenteren. Je kunt bijvoorbeeld een verkeerd startpunt kiezen (uitgangspunt, stelling, premisse, etc.), verkeerde redenen geven, een denkfout maken, of demagogie (misleidende retoriek) gebruiken. In al deze gevallen noemen we het drogredeneren, oftewel argumenteren met drogredenen.
Als iemand niet expres fout redeneert, is de oplossing vaak eenvoudig: je wijst die persoon op de denkfout of op het twijfelachtige uitgangspunt. Maar als je vermoedt dat iemand bewust misleidt, wordt het ingewikkelder. Dit komt omdat je de integriteit van die persoon in twijfel trekt wanneer je duidelijk wilt maken dat iemand opzettelijk een valse redenatie gebruikt. Vraag naar concrete voorbeelden of verifieerbare bronnen: 'Interessant dat je die ervaring hebt. Kun je een voorbeeld geven van wat je bedoelt'? Dit is respectvoller dan direct iemands geloofwaardigheid in twijfel trekken.
Een specifiek voorbeeld is het beroep op autoriteit: "Dieren worden niet mishandeld. Ik kan het weten, want het is mijn beroep, ik heb er gewerkt, of ik heb er een studie in gedaan, etc.". Het probleem hierbij is dat je deze bewering niet kunt controleren en de ander op zijn of haar woord moet geloven. Het beste is om dit ook zo te benoemen en de ander te vragen om aanvullend, wel controleerbaar bewijs.
Er zijn verschillende soorten drogredeneringen. Een voorbeeld is het beroep op vermeend verband. Hierbij worden zaken na elkaar gepresenteerd en wordt een oorzakelijk verband gesuggereerd. Bijvoorbeeld: "We hebben altijd al dieren gebruikt en dat heeft veel opgeleverd.". Of: "Mensen eten al vlees sinds mensenheugenis en dat heeft hen altijd gezond gehouden". In deze gevallen kun je aangeven dat het ene niet noodzakelijk met het andere te maken heeft.
Wanneer je vervolgens stelt dat de ander onredelijk of ondeugdelijke argumenteert, dan moet je voorzichtig zijn. Als je zelf betrapt wordt op een foute redenatie, kan je tegenstander makkelijk terugslaan. Het is beter om de integriteit van je tegenstander pas aan de orde te stellen als deze meerdere drogredenen heeft gebruikt.

Dit artikel is onderdeel van een reeks over drogredeneringen en demagogie

Sommige argumenten worden vaak gebruikt, maar zijn niet geldig. Dat gebruiken van de zogeheten drogredenen doen voor- en tegenstanders van dierenrechten. We zetten deze ongeldige argumentenop een rij en plaatsten daar het tegenargument bij. Dit ten behoeve van een heldere en eerlijke dialoog.
Er zijn verschillende types drogredenen. Zij worden expres of per ongeluk toegepast in een discussie. Wees je daarom bewust van de uitgangspunten en integriteit van een opponent.

Hoe te reageren op drogredenaties?

Geef de ander het voordeel van de twijfel. Begin met aannemen dat het een misverstand is, geen opzettelijke misleiding. Beschuldig iemand niet te snel van opzettelijk misleiden. Zelfs bij herhaalde drogredeneringen kan iemand gewoon slecht geïnformeerd zijn of emotioneel betrokken bij het onderwerp.
Er zijn verschillende manieren om te reageren op drogredeneringen. Hier zijn enkele algemene tips.

Let op de context. In een vriendschappelijk gesprek of werkoverleg werkt een zachte benadering beter dan in een formeel debat. Pas je strategie aan op basis van je relatie met de ander en het doel van het gesprek.
Blijf rustig en emotieloos. Drogredeneringen zijn vaak bedoeld om emoties op te wekken, dus het is belangrijk om rustig te blijven en je emoties in bedwang te houden.
Identificeer de drogredenering. Probeer te begrijpen waar de redenering happert - voor jezelf, niet om de ander te 'betrappen'.
Weerleg de drogredenering. Stel verhelderende vragen of leg uit waarom het argument niet overtuigt, zonder technische termen te gebruiken.
Blijf op het onderwerp. Probeer terug te keren naar het onderwerp waarover de discussie gaat en probeer de discussie te houden op een rationeel niveau.
Wees voorbereid. Als je weet dat je gaat praten met iemand die vaak drogredeneringen gebruikt, kan het nuttig zijn om voorafgaand aan het gesprek bepaalde feiten en argumenten te verzamelen om op terug te vallen.

Klik hier voor specifieke tips bij het beïnvloeden van dieronvriendelijk gedrag en wat wel en niet te doen bij drogredeneringen. De beweegreden om drogredeneringen te voeren ligt in de wens om macht over de ander uit te oefenen in de vorm van een machtsstrijd. Er worden in de media en de politiek veel drogredenen aangedragen en er wordt demagogie bedreven, die leidt tot spraakverwarring zonder dat iemand verantwoordelijkheid neemt.

Er zijn drogredenen voor de volgende groepen en onderwerpen

Klik hier voor voorbeelden van een drogredenering of van demagogie uit het weblog.

Een leerzaam boek over drogredenen te herkennen en te weerleggen schreef Paula Steenwinkel. Voor wie zuiver wil redeneren en reageren en beu is van discussie-trucjes.
Drogredenen, herkennen en weerleggen (bol.com).