We zijn allemaal verantwoordelijk voor dierenrechten |
|
Dit was een van de eerste pagina's op Animal Freedom. We schreven hem omdat iedereen naar elkaar wees als het ging om de verantwoordelijkheid voor dierenleed. Dat gebeurt nog steeds.
Naar verantwoord gedrag tegenover dieren
Het startpunt voor ons handelen tegenover dieren is het recht van dieren op vrijheid: de vrijheid om zich natuurlijk te gedragen en naar hun aard te leven. Dat recht wordt pas ten volle gerespecteerd als we geen dieren meer eten, geen huisdieren meer in gevangenschap houden en alle dieren in de vrije natuur leven, met voldoende ruimte en alleen natuurlijke vijanden.
Maar ook in een samenleving waarin nog dieren worden gehouden en gegeten, kunnen we veel doen om de rechten van dieren beter te garanderen. De vraag is: wie moet dat doen? |
Waarom wijst iedereen naar elkaar?
De boer wijst naar de supermarkt, de supermarkt naar de consument, de consument naar de overheid en de overheid naar de markt. Dat is geen toeval. Psychologen kennen het verschijnsel als diffusie van verantwoordelijkheid: hoe meer mensen samen verantwoordelijk zijn, hoe minder ieder afzonderlijk zich aangesproken voelt. De psychologen Darley en Latané lieten in de jaren zestig zien dat mensen minder snel ingrijpen in een noodsituatie als er anderen bij zijn: het omstandereffect. Bij dierenleed is iedereen omstander. Lees ook over onverschilligheid en gedragsverandering. Jacob Noordmans stelde zich voor wat er zou gebeuren als de mens voor de dieren terecht moest staan.
Het antwoord is niet dat één partij verantwoordelijk is, maar dat iedereen dat is, naar de mate van zijn invloed. Wie meer invloed heeft, draagt meer verantwoordelijkheid. Wie direct met dieren werkt, draagt de meeste. |
De verantwoordelijkheidsladder
De veehouder en de huisdiereigenaar
Zij bepalen het leven van het dier van dag tot dag. Boeren presenteren zichzelf graag als slachtoffer van banken, veevoerindustrie en afnemers. Maar elke boer die stopt met intensieve veehouderij vermindert dierenleed. Ook wie een huisdier neemt, draagt de volle verantwoordelijkheid voor zijn welzijn.
De consument
De consument kiest elke dag opnieuw wat hij koopt en kookt. Verantwoord eten betekent ook bereid zijn om alternatieven te leren klaarmaken. Wat je met de mond belijdt, laat je in de winkel zien.
Supermarkten en fastfoodketens
Met hun grote aanbod en lage prijzen bepalen zij voor een groot deel wat er gegeten wordt. Fastfoodketens vergroten de vleesconsumptie. Supermarkten kunnen kiezen voor vlees met een minimaal welzijnsniveau en stoppen met stuntprijzen.
Nu: veel supermarkten verkopen vers vlees met een keurmerk als Beter Leven, maar stunten nog regelmatig met goedkoop vlees.
Banken, voerindustrie en verwerkers
Zij hebben economische belangen bij het houden van zoveel mogelijk dieren: banken via leningen, de veevoerindustrie via afzet en de vleesverwerkers via volume. Zij kunnen voorwaarden stellen aan dierenwelzijn.
Media, reclame en belangengroepen
Journalisten, reclamemakers, entertainers en belangengroepen van consumenten en producenten bepalen het beeld en de houding van het publiek. Wie de werkelijkheid in de stal laat zien, maakt een keuze mogelijk.
De toezichthouder
Regels hebben alleen zin als ze worden gehandhaafd. Vroeger werd een varkenshouder gemiddeld maar eens in de zeventien jaar gecontroleerd op dierenwelzijn.
Nu: de NVWA deed in 2025 4.418 inspecties op dierenwelzijn bij ruim 3.100 bedrijven. Met tienduizenden bedrijven met dieren krijgt een gemiddeld bedrijf nog altijd zelden bezoek.
Overheid en politiek
De overheid kan regels stellen tegen uitwassen in de markt en in de huisvesting van dieren. Zij beheert belastinggeld en mag geen subsidie geven aan zaken die dierenleed in stand houden. Wie stemt, heeft hier invloed op.
Nu: in 2021 besloot de Tweede Kamer dat de veehouderij uiterlijk in 2040 dierwaardig moet zijn. De eerste regels gaan naar verwachting in 2028 in.
Europa en de wereldhandel
Internationale handel drukt de prijzen: wie het minst om dierenwelzijn geeft, produceert het goedkoopst. Door de export van vlees te beperken en afspraken te maken in Europa en de Wereldhandelsorganisatie, kan dat veranderen.
Nu: 1,4 miljoen Europeanen tekenden het burgerinitiatief "End the Cage Age". De Europese Commissie kondigde voorstellen aan voor een kooiverbod: in 2026 voor legkippen en vleeskuikens, medio 2027 voor zeugen.
|
Belangen tegenover verantwoordelijkheid
Naast verantwoordelijkheid heeft de vleesetende consument ook een belang bij een lage prijs. Daardoor is er een groot verschil tussen wat de burger zegt en wat de consument doet. Door overproductie voor de export zijn de vleesprijzen lager dan verantwoord is. Dat maakt het voor Nederland ook moeilijk om andere landen aan te spreken: we hebben zelf boter op het hoofd.
Sinds de individuele verantwoordelijkheid belangrijker is geworden, is de rol van traditionele bewakers van de moraal, zoals de kerk en de overheid, kleiner geworden. Dat is goed, maar er moeten instanties blijven die ervoor waken dat kwetsbaren, mens en dier, niet de dupe worden. Die beschermende rol ligt in de eerste plaats bij de overheid.
|
Zelf verantwoordelijkheid nemen
Iedereen is verantwoordelijk. Juist dat maakt het makkelijk om de verantwoordelijkheid af te schuiven. Daarom moeten we elkaar erop durven aanspreken, al is dat geen favoriete bezigheid. Er is niet één manier: het gaat erom op meerdere terreinen tegelijk verantwoordelijkheid te nemen.
Iedereen kan iets voor dieren doen
Wacht niet tot anderen beginnen. Iedereen kan vandaag beginnen met een goed voorbeeld, thuis, op het werk of op school. Je kunt zelf veel doen voor dieren en dat kan ook nog leuk zijn. De samenleving, dat zijn wij.
Lees op het weblog meer over verantwoordelijkheid voor dierenwelzijn.
Bronnen: NVWA, Dierenwelzijn in 2025; Rijksoverheid, Besluit dierwaardige veehouderij; Animal Law Europe (juli 2026); Darley en Latané, Bystander intervention in emergencies (1968). Bijgewerkt in oktober 2026. |
|
Test jezelf: welke drogreden is dit?
Tien uitspraken over dieren die je vaak hoort. Herken jij de drogreden? Na elk antwoord lees je waarom het niet klopt.
Doe het spel →
|
Dit artikel is onderdeel van een reeks over drogredeneringen en demagogie |
Sommige argumenten worden vaak gebruikt, maar zijn niet geldig.
Dat gebruiken van de zogeheten drogredenen doen voor- en tegenstanders van dierenrechten.
We zetten deze ongeldige argumenten op een rij en plaatsten daar het tegenargument bij.
Dit ten behoeve van een heldere en eerlijke dialoog.
Er zijn verschillende types drogredenen.
Zij worden expres of per ongeluk toegepast in een discussie.
Wees je daarom bewust van de uitgangspunten en integriteit van een opponent.
Hoe reageer je op drogredenen? Zes tips
Geef de ander het voordeel van de twijfel. Begin met aannemen dat het een misverstand is, geen opzettelijke misleiding. Beschuldig iemand niet te snel van opzettelijk misleiden. Zelfs bij herhaalde drogredeneringen kan iemand gewoon slecht geïnformeerd zijn of emotioneel betrokken bij het onderwerp.
Er zijn verschillende manieren om te reageren op drogredeneringen. Hier zijn enkele algemene tips.
- Let op de context. In een vriendschappelijk gesprek of werkoverleg werkt een zachte benadering beter dan in een formeel debat. Pas je strategie aan op basis van je relatie met de ander en het doel van het gesprek.
- Blijf rustig en emotieloos. Drogredeneringen zijn vaak bedoeld om emoties op te wekken, dus het is belangrijk om rustig te blijven en je emoties in bedwang te houden.
- Identificeer de drogredenering. Probeer te begrijpen waar de redenering hapert - voor jezelf, niet om de ander te 'betrappen'.
- Weerleg de drogredenering. Stel verhelderende vragen of leg uit waarom het argument niet overtuigt, zonder technische termen te gebruiken.
- Blijf op het onderwerp. Probeer terug te keren naar het onderwerp waarover de discussie gaat en probeer de discussie te houden op een rationeel niveau.
- Wees voorbereid. Als je weet dat je gaat praten met iemand die vaak drogredeneringen gebruikt, kan het nuttig zijn om voorafgaand aan het gesprek bepaalde feiten en argumenten te verzamelen om op terug te vallen.
Klik hier voor specifieke tips bij het beïnvloeden van dieronvriendelijk gedrag en wat wel en niet te doen bij drogredeneringen.
De beweegreden om drogredeneringen te voeren ligt in de wens om macht over de ander uit te oefenen in de vorm van een machtsstrijd.
Er worden in de media en de politiek veel drogredenen aangedragen en er wordt demagogie bedreven, die leidt tot spraakverwarring zonder dat iemand verantwoordelijkheid neemt. |
Er zijn drogredenen voor de volgende groepen en onderwerpen
|
| Klik hier voor voorbeelden van een drogredenering of van demagogie uit het weblog. |
Een leerzaam boek over drogredenen te herkennen en te weerleggen schreef Paula Steenwinkel. Voor wie zuiver wil redeneren en reageren en beu is van discussie-trucjes.
Drogredenen, herkennen en weerleggen (bol.com). |
|
