Wat wordt onder het recht van dieren op vrijheid verstaan?

Worden dierenrechten wel goed juridisch vastgelegd?

Het eerste lid van artikel 36 van de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren van 1992 luidde: "het is verboden om zonder redelijk doel, of met overschrijding van hetgeen ter bereiking van zodanig doel toelaatbaar is, bij een dier pijn of letsel te veroorzaken dan wel de gezondheid of het welzijn van een dier te benadelen". Sinds 2013 staat dezelfde bepaling in artikel 2.1 van de Wet dieren.

Alleen (actieve) dierenmishandeling wordt in de samenleving als immoreel afgewezen en wettelijk verboden. Passieve dierenmishandeling wordt door een meerderheid van de samenleving afgewezen, maar nog niet door haar leden in het gedrag aangepakt en ook de wet is op dit punt nog niet aangepast. De handhaver van de wet loopt achter bij de "brutale" grensoverschrijding van de bio-industrie (fabrieksmatige veehouderij).

Om de lezer op het goede been te zetten voor de manier waarop het recht van dieren in termen van vrijheid moet worden ingevuld, zetten we twee situaties naast elkaar: hoe er nu tegen het houden en doden van dieren wordt aangekeken en hoe dat zou moeten als dieren grondwettelijk recht op vrijheid hebben.

Van nu naar recht op vrijheid

Vermijdbaar of te vermijden?

De meeste problematische situaties in de omgang met dieren vallen in de categorie "vermijdbaar". Het is aan het individu om te kiezen in welke mate hij of zij hierin meegaat.

Wanneer we uitgaan van vrijheid als grondrecht voor dieren, wordt de categorie "vermijdbaar" eigenlijk "te vermijden". Met dit subtiele verschil willen we aangeven dat het beter is deze zaken te vermijden, maar dat gegeven de situatie het principe dat dieren recht op vrijheid hebben, blijft gelden. Bijvoorbeeld: als je vindt dat je dieren mag opeten (wat vermijdbaar is en niet noodzakelijk), dan ben je toch moreel verplicht om te kiezen voor de dieren die in hun gehele leven voor het slachten zoveel mogelijk de gelegenheid hebben gehad om natuurlijk gedrag te vertonen.

De dieren waar het om gaat zijn: vissen, reptielen, amfibieën, vogels en zoogdieren. In principe gelden dierenrechten voor alle dieren, maar we willen van een mug geen olifant maken.

Bij dierenrechten uitgaan van vrijheid heeft een aantal gevolgen voor de veeteelt, sport en onze omgang met huisdieren: deze moeten worden ingeperkt.

* Het liefst zouden we zien dat de beheersjacht overbodig wordt gemaakt door het bevorderen van het natuurlijke evenwicht, eventueel door het (her)introduceren van natuurlijke predatoren. Dan is het niet nodig om een discussie te houden of de beheersjacht verboden zou moeten worden.

** Het houden van huisdieren die niet zijn doorgefokt en zich natuurlijk kunnen gedragen. In het algemeen zou je de stelregel kunnen hanteren "als het dier in alle vrijheid bij een mens blijft, is er niks mis mee om het dier als huisdier te houden".

*** Er zijn primair en secundair verantwoordelijken voor dierenleed. Het dragen van (nep)bont is iets anders (meer secundair) dan het fokken van pelsdieren (meer primair verantwoordelijk). Een verbod op het dragen van bont gaat te ver, omdat het mensen uit pure recalcitrantie en protest tot het inperken van hun vrijheid ertoe kan verleiden om juist wel bont te gaan dragen. Iets soortgelijks geldt voor het mensen verplichten om ecologisch vlees te gaan eten. Voor deze zaken is het gunstiger om sociale druk uit te oefenen.

Wat is vrijheid?

Met opzet wordt geen definitie van vrijheid gegeven. Vrijheid is een paradoxaal concept, dat door te omstandig uit te werken onwerkbaar wordt: "freedom defined is freedom denied".

Dieren zijn vrij:

1. van dorst, honger en onjuiste voeding;
2. van fysiek en fysiologisch ongerief;
3. van pijn, verwondingen en ziektes;
4. van angst en chronische stress;
5. om hun natuurlijke (soorteigen) gedrag te vertonen.

De eerste vrijheden zijn onomstreden, de laatste twee worden (helaas) in de praktijk vaak niet gehaald.